در حالی که کانالهای میانجیگری برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا فعال شده، تهران با تعیین شروط مشخص برای بازگشایی تنگه هرمز، این آبراه را به محور اصلی بحران تبدیل کرده است. انتقال پیام نخستوزیر و فرمانده ارتش پاکستان به پزشکیان نیز بر تحرکات دیپلماتیک افزوده است.
نورنیوز-گروه سیاسی: تحولات ساعات و روزهای اخیر نشان میدهد کانالهای دیپلماتیک در حوزه مدیریت بحران جاری در منطقه با هدف کاهش تنش میان ایران و آمریکا فعال شده، اما فاصله میان تبادل پیام و دستیابی به توافق همچنان قابل توجه است.
در این میان، موضع تازه دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران درباره تنگه هرمز، این آبراه را به مهمترین محور مناقشه و یکی از کلیدیترین گرههای مذاکرات تبدیل کرده است. دبیر شورای عالی امنیت ملی تأکید کرده است: «پیام ایران واضح است: تنگه هرمز تا زمانی که ایالات متحده به جنگ و محاصره پایان ندهد، داراییهای مسدودشده ایران را آزاد نکند و جنگ در سراسر منطقه، از جمله در لبنان و غزه، پایان نیابد، بازگشایی نخواهد شد.
تا زمانی که همه شرایط برآورده نشود، تنگه هرمز بسته خواهد ماند.» این موضع نشان میدهد تهران مسئله هرمز را نه یک موضوع صرفاً دریانوردی، بلکه بخشی از یک بسته سیاسی، امنیتی و اقتصادی گستردهتر میداند. در همین چارچوب، پاکستان بار دیگر نقش میانجیگرانه خود را فعال کرده است. وزیر کشور پاکستان در سفر به تهران علاوه بر دیدار و گفتوگو با همتای ایرانی خود، با مسعود پزشکیان نیز دیدار کرد و اعلام کرد پیام نخستوزیر و فرمانده ارتش پاکستان را به رئیسجمهور ایران منتقل کرده است.
این تحول از آن جهت اهمیت دارد که نشان میدهد تلاش اسلامآباد برای مدیریت بحران و انتقال پیام میان طرفهای درگیر، صرفاً در سطح وزارت خارجه یا رایزنیهای دیپلماتیک محدود نمانده و با ورود مقامهای عالی سیاسی و نظامی پاکستان، ابعاد جدیتری پیدا کرده است. وزارت خارجه پاکستان نیز اعلام کرده اسلامآباد با تمام توان برای احیای مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا تلاش میکند و همچنان در کنار کشورهای منطقه برای کاهش بحران فعال است.
همزمان، مقامهای پاکستانی از دریافت نشانههایی درباره نزدیکشدن تهران و واشنگتن به نوعی «توافق یا ترتیبات صلح» سخن گفتهاند. این ادعا از سوی هیچیک از مقامات رسمی ایران و آمریکا تایید نشده است. مجموعه این تحولات نشان میدهد پاکستان تلاش دارد از نقش میانجی صرف عبور کرده و به یکی از کانالهای اصلی مدیریت بحران میان ایران و آمریکا تبدیل شود. در همین حال، تنگه هرمز به یکی از اصلیترین گرههای مذاکرات تبدیل شده است.
ایران بازگشایی این آبراه را به تغییر رفتار آمریکا و برآوردهشدن مطالبات تهران مرتبط کرده، در حالی که واشنگتن بر بازگشت کشتیرانی آزاد و پایان محدودیتهای موجود تأکید دارد. قطر نیز اعلام کرده مذاکرات ایران و عمان درباره ترتیبات کشتیرانی در هرمز وارد مرحله فنی و پیشرفته شده و دو طرف در حال نهاییکردن مسیرهای عبور کشتیها هستند. از سوی دیگر، دونالد ترامپ مطالبه پرداخت غرامت از سوی ایران بابت خسارتها و تلفات ناشی از درگیریها را مطرح کرده؛ مطالبهای که میتواند مذاکرات بر سر هرمز را پیچیدهتر کند.
در مقابل، تهران بر رفع تحریمها، آزادسازی داراییهای مسدودشده، دریافت غرامت و ارائه تضمینهایی درباره توقف تهدیدهای نظامی تأکید دارد. بنابراین اختلافات دو طرف تنها به بازگشایی هرمز محدود نیست و چارچوب توافق، ضمانتهای امنیتی و تعهدات اقتصادی نیز در مرکز مناقشه قرار دارد. با وجود این تحولات، هنوز نمیتوان مدعی شد که پیشرفت قابل ملاحظه ای در مسیر کاهش تنش موجود به وقوع پیوسته است.
در حال حاضربخش مهمی از ارتباطات از طریق واسطهها انجام میشود. همزمانی سیگنالهای دیپلماتیک با ادامه تنشهای امنیتی و محدودیت کشتیرانی، شکنندگی وضعیت موجود را نشان میدهد. در سطح منطقهای نیز معادله در حال تغییر است. توافق دفاعی سهجانبه پاکستان، عربستان و ترکیه، در کنار نقش فعال عمان و قطر در پرونده هرمز، نشان میدهد بحران ایران و آمریکا بر آرایش امنیتی منطقه نیز اثر گذاشته است.
در مجموع، مذاکرات هنوز متوقف نشده، اما به توافق نهایی نیز نرسیده است. کارشناسان امور راهبردی معتقدند تداوم اختلاف بر سر هرمز، تحریمها، غرامت، تضمینهای امنیتی و جنگ منطقهای میتواند بنبست موجود را طولانیتر و روند توسعه بحران، حداقل در بعد سیاسی و اقتصادی را تشدید کند.