بحران مهاجرت، بار دیگر شکافهای عمیق اتحادیه اروپا را آشکار کرده است؛ جایی که شعار اقدام مشترک، زیر سایه استانداردهای دوگانه، اختلافات داخلی و نادیده گرفتن ریشههای واقعی بحران، بیش از آنکه راهگشا باشد، به تداوم ناامنی میانجامد.
نورنیوز-گروه بینالملل: همزمان با تشدید تدابیر امنیتی در مرزهای شماری از کشورهای عضو اتحادیه اروپا پس از هجوم مهاجران مغربی به اسپانیا، اورسولا فوندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا، در نامهای به پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا، خواستار «اقدام یکپارچه» برای تأمین امنیت مرزهای اروپا شد. وی با اشاره به رخدادهای سئوتا، بر ضرورت تقویت کنترل مرزهای خارجی، توسعه سامانههای هشدار زودهنگام، مقابله با شبکههای قاچاق انسان، همکاری با کشورهای مبدأ و تسریع روند بازگرداندن مهاجران تأکید کرد.
اگرچه این مواضع در ظاهر تلاشی برای ایجاد همگرایی اروپایی در برابر بحران مهاجرت به نظر میرسد، اما در واقع بیش از آنکه ناظر بر حل ریشهای مسئله باشد، تلاشی برای مدیریت پیامدهای بحرانی است که بخش مهمی از عوامل شکلگیری آن به سیاستهای غرب بازمیگردد. چنین رویکردی، ضمن نادیده گرفتن منشأهای اصلی مهاجرت، زمینه را برای تشدید اخراج پناهجویان و تقویت جریانهای افراطی و نژادپرست در اروپا فراهم میکند؛ جریانهایی که با تکیه بر ملیگرایی افراطی، امنیت و انسجام اجتماعی این قاره را بیش از پیش تهدید خواهند کرد.
شعار وحدت؛ واقعیت واگرایی اروپا
رئیس کمیسیون اروپا در حالی از ضرورت اقدام هماهنگ سخن میگوید که بحران اخیر اسپانیا بار دیگر شکافهای عمیق درون اتحادیه اروپا را آشکار ساخته است. واکنش برخی دولتهای اروپایی، از جمله درخواست جورجیا ملونی برای تعلیق عضویت اسپانیا در شنگن و مواضع سختگیرانه برخی دیگر از اعضا، نشان داد که اولویت بسیاری از پایتختهای اروپایی نه حل بحران مشترک، بلکه بهرهبرداری سیاسی از آن است.
این چنددستگی صرفاً به موضوع مهاجرت محدود نیست. اختلافات گسترده بر سر جنگ اوکراین، نحوه تعامل با روسیه، پیامدهای تعرفههای آمریکا، آینده تجارت جهانی، نقش اروپا در معادلات امنیتی و حتی مسائل راهبردی مانند بابالمندب و تنگه هرمز، همگی بیانگر آن است که اتحادیه اروپا بیش از آنکه از انسجام راهبردی برخوردار باشد، با شکافهای ساختاری دستوپنجه نرم میکند. در چنین شرایطی، دعوت به «اقدام یکپارچه» بیش از آنکه برنامهای عملیاتی باشد، به خطابهای سیاسی شباهت دارد که توان احیای انسجام از دسترفته اروپا را ندارد.
ریشههای بحران؛ واقعیتی که بروکسل از آن عبور میکند
سران اروپایی در حالی بر تشدید کنترل مرزها و مقابله با مهاجرت غیرقانونی تأکید دارند که از پرداختن به برخی عوامل مؤثر در شکلگیری بحران اخیر خودداری میکنند. به باور مقامات اسپانیایی و شماری از ناظران سیاسی و امنیتی، فشارهای واردشده بر مادرید تنها به مسئله مهاجرت محدود نیست و این کشور به دلیل مواضع خود در قبال غزه و ایران، با فشارهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی مواجه شده است.
بر اساس این تحلیل، هجوم مهاجران به مرزهای اسپانیا بخشی از مجموعه فشارهایی است که از سوی بازیگران خارجی برای تحت فشار قرار دادن مادرید دنبال میشود. اگر اروپا همچنان از بررسی این متغیرها و تأثیر سیاستهای آمریکا و رژیم صهیونیستی بر امنیت داخلی خود چشمپوشی کند و حمایت بیقیدوشرط از این سیاستها را ادامه دهد، دستیابی به راهبردی واحد برای مدیریت بحرانهای امنیتی و انسانی دور از دسترس خواهد بود. تا زمانی که امنیت، اقتصاد و سیاست اروپا تحت تأثیر ملاحظات بیرونی قرار داشته باشد، بحران مهاجرت نیز همچنان به ابزاری برای اعمال فشار بر این قاره تبدیل خواهد شد.
استانداردهای دوگانه؛ موتور محرک بحران مهاجرت
یکی دیگر از چالشهای بنیادین اروپا، استمرار استانداردهای دوگانه در قبال مسئله مهاجرت است. اتحادیه اروپا از یک سو سختترین سیاستها را برای جلوگیری از ورود مهاجران و بازگرداندن آنان دنبال میکند، اما از سوی دیگر، برخورد سایر کشورها با مهاجرت غیرقانونی را با ادبیات حقوق بشری مورد انتقاد قرار میدهد و آن را به ابزاری برای فشار سیاسی تبدیل میکند.
این تناقض زمانی آشکارتر میشود که عملکرد اروپا در قبال عوامل اصلی مهاجرت مورد توجه قرار گیرد. همراهی با جنگافروزیها، تداوم تحریمهای اقتصادی، بیتوجهی به تعهدات مالی و توسعهای، نقشآفرینی در بیثباتسازی مناطق مختلف و سکوت در برابر بحرانهایی که میلیونها آواره برجای گذاشتهاند، همگی در گسترش موجهای مهاجرت غیرقانونی سهم داشتهاند. در چنین شرایطی، صرف تقویت مرزها بدون اصلاح سیاستهایی که خود مولد ناامنی و آوارگی هستند، نهتنها بحران را مهار نخواهد کرد، بلکه آن را پیچیدهتر خواهد ساخت.
امنیت پایدار بدون بازنگری در سیاستهای غرب ممکن نیست
اروپا نمیتواند همزمان مدعی دفاع از حقوق بشر و اجرای کنوانسیونهای بینالمللی مرتبط با پناهجویان باشد، اما در عمل از پذیرش مسئولیتهای خود شانه خالی کند و همزمان در شکلگیری بسترهای مهاجرت گسترده نقشآفرین باشد. ازاینرو، مواضع اخیر رئیس کمیسیون اروپا، بدون پرداختن به ریشههای واقعی بحران، بیش از آنکه راهکاری برای حل مسئله باشد، تلاشی برای انتقال مسئولیت و سفیدنمایی نقش بازیگران اصلی در شکلگیری این وضعیت است.
واقعیت آن است که مقابله مؤثر با بحران مهاجرت، نه از مسیر امنیتیسازی صرف مرزها، بلکه از طریق بازنگری در سیاستهای مداخلهجویانه، پایان دادن به استانداردهای دوگانه و پذیرش مسئولیت قدرتهای غربی در قبال پیامدهای اقداماتشان امکانپذیر است. در غیر این صورت، هرگونه فراخوان برای «اقدام یکپارچه» صرفاً شعاری سیاسی خواهد بود که نه بحران امروز اروپا را حل میکند و نه مانع از شکلگیری بحرانهای بزرگتر در آینده خواهد شد.