در سوگ شیرمحمد اسپندار، راوی فرهنگ موسیقایی اصیل سیستان و بلوچستان

نورنیوز - گروه فرهنگی: شامگاه ۳۱ تیرماه ۱۴۰۵، نوای جادویی «دونلی» در سرزمین سیستان و بلوچستان به خاموشی گرایید و شیرمحمد اسپندار، اسطوره بی‌تکرار موسیقی نواحی ایران، در ۹۸ سالگی چشم از جهان فروبست. با پرکشیدن او، یکی از آخرین حاملانِ میراثِ شنیداریِ اصیلِ ایران، به ابدیت پیوست تا خلأ حضورش بیش از پیش حس شود.
شیرمحمد اسپندار را نباید تنها در قامت یک «نوازنده» یا «مفاخر قومی» نگریست؛ او یک نهاد فرهنگی زنده بود، کسی که دونلی در دستانش، نه فقط یک ابزار موسیقی، بلکه زبانِ حافظه‌ی جمعی، اندوه، شادی، زیست‌بوم و تاریخ مردم جنوب‌شرق ایران بود. هنر او از آن دست هنرهایی است که به‌جای فاصله گرفتن از زندگی، درست در متن آن ریشه دوانده بود؛ صدایی که هم‌راستا با بادهای گرم کویر و نجوای مردم مرزنشین، روایتگرِ هویتِ ایرانی بود.
اهمیت شیرمحمد اسپندار در فرهنگ ایران، در پیوند عمیق او با اصالت‌هاست. او نشان داد که موسیقی نواحی، حاشیه‌ی فرهنگ ایران نیست، بلکه هسته‌ی تنوع و غنایِ فرهنگیِ ماست. ایران بزرگ را نمی‌توان بدون رنگین‌کمانِ فرهنگ‌های محلی‌اش درک کرد؛ و از این منظر، اسپندار یکی از ستون‌های استوارِ افتخار ملی ایران است. او نماینده‌ی ایرانِ متکثر و رنگارنگی بود که وحدت خود را نه از حذف تفاوت‌ها، بلکه از پاسداشتِ این صداهای اصیل می‌گیرد.
درگذشت او، یادآورِ این نکته‌ی تلخ اما ضروری است که فرهنگ ملی ایران از طریق هنرمندانی چون اسپندار است که زنده می‌ماند و تقویت می‌شود. هر بار که دونلی او شنیده می‌شد، بخشی از میراث مشترک ایرانیان جانی تازه می‌گرفت. او به ما آموخت که هویتِ ایرانی، یک روایتِ تک‌صدایی نیست؛ بلکه ارکستری از زبان‌ها، سازها و حافظه‌های تاریخی است.

امروز که صدایِ سازِ شیرمحمد اسپندار به سکوت پیوسته، وظیفه‌ی ما سنگین‌تر از همیشه است. میراث او تنها در ضبط‌های صوتی باقی نمی‌ماند؛ بلکه در این درک نهفته است که برای پاسداشتِ «ایران»، باید بیش از پیش به قومیت‌ها، خرده‌فرهنگ‌ها و هنرمندانِ اصیلی گوش سپرد که روحِ این سرزمین را در ساز و کلام خود حمل می‌کنند.