سیستان‌وبلوچستان؛ غول خرمای ایران با چشم‌انداز صادرات جهانی

نورنیوز-گروه اقتصادی: سیستان و بلوچستان با دارا بودن ۱۷۵ هزار هکتار نخلستان بزرگترین استان نخل‌خیز کشور از نظر سطح زیر کشت محسوب می‌شود و جایگاه نخست ایران را در این شاخص به خود اختصاص داده است.

این استان همچنین از نظر میزان تولید خرما رتبه سوم کشور را در اختیار دارد که بیانگر نقش راهبردی آن در امنیت غذایی، توسعه کشاورزی و اقتصاد غیرنفتی ایران است، گستردگی نخلستان‌ها، شرایط اقلیمی مناسب، تنوع ارقام و سابقه دیرینه نخلداری باعث شده خرما به مهم‌ترین محصول باغی سیستان و بلوچستان تبدیل شود و هزاران خانوار روستایی معیشت خود را از این بخش تامین کنند.

در حال حاضر حدود ۳۵ هزار بهره‌بردار در عرصه تولید خرما فعالیت دارند که این آمار نشان‌دهنده وابستگی بخش مهمی از اقتصاد روستایی استان به صنعت نخلداری است. علاوه بر اشتغال مستقیم هزاران فرصت شغلی دیگر در بخش‌های حمل‌ونقل، فرآوری، بسته‌بندی، صنایع تبدیلی، صادرات، سردخانه‌ها، بازاریابی و خدمات وابسته ایجاد شده که اهمیت اقتصادی این محصول را دوچندان کرده است.

یکی از مهمترین مزیت‌های رقابتی سیستان و بلوچستان برخورداری از بیش از ۱۰۰ رقم مختلف خرما است، این تنوع ژنتیکی کم‌نظیر، امکان تولید محصولات متناسب با نیاز بازارهای مختلف داخلی و خارجی را فراهم و ظرفیت بالایی برای توسعه صادرات، فرآوری و تولید محصولات جانبی ایجاد کرده، این ویژگی موجب شده استان بتواند در بازارهای هدف، پاسخگوی سلایق متفاوت مصرف‌کنندگان باشد و جایگاه ویژه‌ای در تجارت خرما پیدا کند.

از سوی دیگرسه هزار و ۲۹۸ هکتار از نخلستان‌های دیم سیستان و بلوچستان موفق به دریافت گواهی ارگانیک آلمان شده‌اند موضوعی که اهمیت بسیار بالایی در تجارت جهانی محصولات کشاورزی دارد به‌طوری‌که دریافت این گواهی بین‌المللی به معنای تولید خرمای سالم، بدون استفاده از نهاده‌های شیمیایی و مطابق با استانداردهای سخت‌گیرانه جهانی است. این ظرفیت می‌تواند زمینه ورود گسترده‌تر خرمای این استان به بازارهای اروپایی، کشورهای حوزه خلیج فارس و سایر بازارهای با ارزش افزوده بالا را فراهم کند، بازارهایی که تقاضا برای محصولات ارگانیک هر سال در حال افزایش است.

صادرات، موتور محرک توسعه صنعت خرمای سیستان و بلوچستان

یکی از مهمترین ظرفیت‌های اقتصادی خرمای سیستان و بلوچستان توان بالای صادراتی این محصول است به‌طوری‌که سالانه حدود ۱۲ هزار تن خرما از این استان به بازارهای بین‌المللی صادر می‌شود که بخش مهمی از صادرات غیرنفتی استان را تشکیل می‌دهد.

خرمای تولیدی سیستان و بلوچستان به کشورهای افغانستان، پاکستان، هند، ترکیه، روسیه و کشورهای آسیای میانه صادر می‌شود و به دلیل همجواری جغرافیایی، دسترسی آسان به مرزهای زمینی و دریایی و نزدیکی به بازارهای مصرف، از مزیت رقابتی قابل توجهی برخوردار است.

بازار افغانستان و پاکستان به دلیل همسایگی هزینه پایین حمل‌ونقل و تقاضای مستمر از مهمترین مقاصد صادراتی خرمای استان محسوب می‌شوند، همچنین بازار پرجمعیت هند، ظرفیت بسیار بزرگی برای افزایش صادرات خرمای ایران دارد و با توسعه زیرساخت‌های تجاری و بازاریابی می‌توان سهم بیشتری از این بازار را در اختیار گرفت. در همین حال روسیه و کشورهای آسیای میانه نیز به دلیل افزایش مصرف محصولات سالم و طبیعی مقصدی رو به رشد برای خرمای سیستان و بلوچستان به‌شمار می‌روند.

با وجود این ظرفیت‌ها کارشناسان معتقدند بخش قابل توجهی از خرمای سیستان و بلوچستان هنوز به‌صورت فله‌ای صادر می‌شود و همین مسئله باعث کاهش ارزش افزوده محصول می‌شود، توسعه صنایع بسته‌بندی مدرن، برندسازی، فرآوری، تولید محصولات جانبی مانند شیره خرما، قند مایع خرما، سرکه خرما، شکلات خرمایی، پودر خرما، خوراک دام و فرآورده‌های غذایی می‌تواند ارزش اقتصادی این محصول را چندین برابر افزایش دهد.

بازار افغانستان و پاکستان به دلیل همسایگی هزینه پایین حمل‌ونقل و تقاضای مستمر از مهمترین مقاصد صادراتی خرمای استان محسوب می‌شوند

از منظر کارشناسان گردش مالی سالانه صنعت خرمای سیستان و بلوچستان اکنون حدود یک هزار و ۶۰۰ میلیارد ریال برآورد می‌شود این رقم با تکمیل زنجیره ارزش می‌تواند رشد چشمگیری داشته باشد. ایجاد شهرک‌های تخصصی فرآوری خرما، توسعه صنایع تبدیلی، افزایش ظرفیت سردخانه‌ها، ایجاد پایانه‌های صادراتی، بهبود استانداردهای بسته‌بندی، بازاریابی بین‌المللی و حضور موثر در نمایشگاه‌های جهانی، از مهم‌ترین راهکارهای افزایش سهم استان در تجارت جهانی خرما محسوب می‌شوند.

سیستان و بلوچستان به دلیل قرار گرفتن در مسیر کریدورهای تجاری منطقه دسترسی به بنادر جنوبی، همجواری با کشورهای همسایه و نزدیکی به بازارهای آسیایی ظرفیت تبدیل شدن به هاب صادرات خرمای شرق ایران را دارد. این مزیت جغرافیایی می‌تواند هزینه صادرات را کاهش داده و سرعت دسترسی به بازارهای هدف را افزایش دهد موضوعی که در رقابت با کشورهای بزرگ تولیدکننده خرما از اهمیت بالایی برخوردار است.

در مجموع خرمای سیستان و بلوچستان تنها یک محصول باغی نیست بلکه یک سرمایه اقتصادی، صادراتی و اشتغال‌آفرین برای استان و کشور به‌شمار می‌رود.

وجود ۱۷۵ هزار هکتار نخلستان، ۳۵ هزار بهره‌بردار، بیش از ۱۰۰ رقم خرما، سه هزار و ۲۹۸ هکتار نخلستان ارگانیک دارای گواهی آلمان، صادرات سالانه ۱۲ هزار تن و گردش مالی ۱۶۰۰ میلیارد ریالی نشان می‌دهد که سیستان و بلوچستان از ظرفیت تبدیل شدن به یکی از مهمترین قطب‌های تجارت خرمای منطقه برخوردار است که با سرمایه‌گذاری در صنایع تبدیلی، برندسازی جهانی، توسعه زیرساخت‌های صادراتی و حمایت از تولیدکنندگان خرمای این خطه می‌تواند سهم بسیار بزرگ‌تری از بازارهای بین‌المللی را به دست آورد، ارزآوری کشور را افزایش دهد و به موتور محرک توسعه اقتصادی، اشتغال پایدار و رونق مناطق روستایی شرق ایران تبدیل شود.

خرما ظرفیت راهبردی برای توسعه صادرات و اشتغال

رئیس سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با اشاره به جایگاه ویژه این استان در تولید خرما گفت: خرما یکی از مهم‌ترین محصولات راهبردی بخش کشاورزی این استان است که علاوه بر تامین نیاز بازار داخلی نقش مهمی در توسعه صادرات غیرنفتی، ایجاد اشتغال و افزایش درآمد بهره‌برداران دارد.

علیرضا دهمرده افزود: سیستان و بلوچستان با برخورداری از سطح گسترده نخلستان‌ها و شرایط اقلیمی مناسب یکی از قطب‌های اصلی تولید خرما در کشور به شمار می‌رود و ارقام باکیفیتی همچون مضافتی، ربی، هلیله، نگال، زاهدی و سایر ارقام بومی در مناطق مختلف استان تولید می‌شود که از بازارپسندی مطلوبی در داخل و خارج از کشور برخوردار هستند.

وی ادامه داد: توسعه باغات نخیلات، اجرای طرح‌های اصلاح و نوسازی، ارتقای بهره‌وری مصرف آب، استفاده از روش‌های نوین آبیاری، بهبود مدیریت تغذیه و کنترل آفات و بیماری‌ها از مهمترین برنامه‌های این سازمان برای افزایش کمی و کیفی تولید خرما است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان با تاکید بر ضرورت توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی تصریح کرد: ایجاد و تقویت واحدهای فرآوری، بسته‌بندی، سردخانه‌ها و زنجیره ارزش خرما ضمن کاهش ضایعات، موجب افزایش ارزش افزوده محصول، ارتقای کیفیت عرضه و گسترش بازارهای صادراتی خواهد شد.

سیستان و بلوچستان با برخورداری از سطح گسترده نخلستان‌ها و شرایط اقلیمی مناسب یکی از قطب‌های اصلی تولید خرما در کشور به شمار می‌رود

وی خاطرنشان کرد: حمایت از نخلداران، تسهیل دسترسی به نهاده‌های مورد نیاز، توسعه زیرساخت‌های صادراتی و جذب سرمایه‌گذاری در بخش فرآوری خرما از اولویت‌های سازمان است و با همکاری دستگاه‌های اجرایی تلاش می‌شود زمینه حضور پررنگ‌تر خرمای سیستان و بلوچستان در بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی فراهم شود.

دهمرده با اشاره به ظرفیت‌های اقلیمی جنوب سیستان و بلوچستان خاطرنشان کرد: این استان به دلیل شرایط آب و هوایی خاص، مزیت رقابتی کم‌نظیری در تولید محصولات گرمسیری دارد و توسعه باغات خرما و سایر محصولات استوایی، علاوه بر تأمین نیاز بازار داخلی، نقش مهمی در کاهش واردات، صرفه‌جویی ارزی و افزایش صادرات غیرنفتی کشور خواهد داشت.

وی از سرمایه‌گذاران بخش خصوصی دعوت کرد با حضور در حوزه فرآوری، بسته‌بندی، صادرات و صنایع وابسته به خرما، از ظرفیت‌های گسترده سیستان و بلوچستان بهره‌مند شوند و گفت: این سازمان آماده حمایت، ارائه خدمات کارشناسی و تسهیل سرمایه‌گذاری در این بخش است.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی سیستان و بلوچستان تاکید کرد: با توسعه باغات اقتصادی، بهبود مدیریت منابع آب، استفاده از روش‌های نوین آبیاری، افزایش بهره‌وری، توسعه صنایع تبدیلی و حمایت از نخلداران این استان می‌تواند جایگاه خود را به عنوان یکی از مهم‌ترین قطب‌های تولید خرمای باکیفیت کشور بیش از پیش تثبیت کند و سهم موثرتری در رشد اقتصادی، اشتغال و امنیت غذایی کشور داشته باشد.