سالانه 52.1 میلیون تن زباله پلاستیکی در جهان بهدرستی مدیریت نمیشود؛ بحرانی که علاوه بر آلودگی گسترده محیطزیست، سلامت انسان را نیز تهدید کرده و ایران را در گروه کشورهای با وضعیت متوسط قرار داده است.
نورنیوز-گروه اجتماعی: سالانه ۵۲.۱ میلیون تن زباله پلاستیکی در جهان بهصورت مدیریتنشده در محیط رها میشود یا در فضای باز میسوزد؛ پسماندهایی که به دلیل ضعف در جمعآوری، بازیافت و دفع اصولی، به یکی از مهمترین منابع آلودگی خاک، آب، هوا و اکوسیستمهای طبیعی تبدیل شدهاند. این آمار که بر اساس پژوهش «کاتم و همکاران» در نشریه نیچر منتشر شده، ابعاد یکی از جدیترین بحرانهای زیستمحیطی جهان را نشان میدهد.
بر پایه این پژوهش، میانگین سرانه انتشار زبالههای پلاستیکی مدیریتنشده در جهان ۷.۶ کیلوگرم در سال است. منظور از پسماند مدیریتنشده، زبالههایی است که یا در طبیعت رها میشوند و یا بدون رعایت استانداردهای زیستمحیطی در فضای باز سوزانده میشوند. این شیوه دفع، علاوه بر انتشار گازهای سمی، موجب ورود حجم قابلتوجهی از ذرات میکروپلاستیک به منابع آب، خاک و زنجیره غذایی میشود.
کشورهای مختلف جهان از نظر میزان تولید سرانه این نوع پسماند، وضعیت بسیار متفاوتی دارند. در بهترین شرایط، برخی کشورها سالانه کمتر از نیم کیلوگرم زباله پلاستیکی مدیریتنشده به ازای هر نفر تولید میکنند. این کشورها معمولاً از زیرساختهای پیشرفته مدیریت پسماند، سامانههای منظم جمعآوری زباله، تفکیک از مبدأ، فناوریهای نوین بازیافت و قوانین سختگیرانه زیستمحیطی برخوردار هستند.
گروه دیگری از کشورها سالانه ۰.۵ تا ۵ کیلوگرم پسماند پلاستیکی مدیریتنشده به ازای هر نفر تولید میکنند. در این کشورها اگرچه مصرف پلاستیک ممکن است بالا باشد، اما عملکرد مناسب در مدیریت پسماند مانع از ورود بخش عمده زبالهها به محیطزیست میشود.
ایران در گروه کشورهایی قرار دارد که سالانه بین ۵ تا ۱۰ کیلوگرم زباله پلاستیکی مدیریتنشده به ازای هر نفر تولید میکنند. این جایگاه نشان میدهد وضعیت کشور در مقایسه با میانگین جهانی در سطحی متوسط قرار دارد و هنوز ظرفیت قابلتوجهی برای بهبود مدیریت پسماند، افزایش بازیافت و کاهش رهاسازی زبالههای پلاستیکی وجود دارد.
در مقابل، شماری از کشورها سالانه ۱۰.۱ تا ۱۵ کیلوگرم زباله پلاستیکی مدیریتنشده به ازای هر نفر تولید میکنند و در بحرانیترین وضعیت نیز کشورهایی قرار دارند که این شاخص در آنها از ۱۵ کیلوگرم در سال فراتر میرود. این کشورها اغلب با ضعف زیرساختهای جمعآوری پسماند، کمبود مراکز بازیافت، رشد سریع شهرنشینی، محدودیت منابع مالی و نبود نظام کارآمد مدیریت شهری مواجه هستند.
کارشناسان تأکید میکنند تفاوت میان کشورها صرفاً به میزان مصرف پلاستیک محدود نمیشود. کیفیت جمعآوری زباله، تفکیک از مبدأ، دسترسی به صنایع بازیافت، دفن بهداشتی، اجرای قوانین محیطزیستی و میزان مشارکت شهروندان در مدیریت پسماند، مهمترین عوامل تعیینکننده حجم زبالههای پلاستیکی مدیریتنشده هستند.
پلاستیکهای رهاشده در طبیعت طی سالها به ذرات بسیار ریز تبدیل میشوند و با نفوذ به منابع آب، خاک و محصولات غذایی، سلامت انسان و حیاتوحش را با تهدیدهای جدی روبهرو میکنند. از سوی دیگر، سوزاندن غیراصولی این پسماندها نیز موجب انتشار ترکیبات سمی و گازهای گلخانهای شده و کیفیت هوا را کاهش میدهد.
متخصصان محیطزیست معتقدند کاهش مصرف پلاستیکهای یکبارمصرف، توسعه صنایع بازیافت، سرمایهگذاری در زیرساختهای مدیریت پسماند، گسترش تفکیک زباله از مبدأ، فرهنگسازی عمومی و اجرای دقیق قوانین، مهمترین راهکارهای کاهش این بحران جهانی است. در غیر این صورت، روند رو به رشد تولید پسماندهای پلاستیکی میتواند خسارتهای جبرانناپذیری بر محیطزیست، اقتصاد و سلامت جوامع انسانی وارد کند.