ایران با ثبت 27 عنصر در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو، جایگاه چهارم جهان را به خود اختصاص داده و با آیینها، هنرها و سنتهای کهن، در میان برترین کشورهای حافظ میراث بشری قرار گرفته است.
نورنیوز-گروه فرهنگی: ایران بار دیگر جایگاه برجسته خود را در عرصه فرهنگ جهانی تثیت کرد. بر اساس تازهترین آمار منتشرشده از سوی یونسکو، کشورمان با ثبت ۲۷ عنصر میراث فرهنگی ناملموس در فهرست جهانی این سازمان، در رتبه چهارم جهان قرار گرفته است؛ جایگاهی که پس از چین، ترکیه و فرانسه به دست آمده و نشاندهنده غنای تاریخی، فرهنگی و تمدنی ایران است.
مطابق این آمار، چین با ۴۵ اثر در رتبه نخست قرار دارد، ترکیه با ۳۲ اثر دوم است و فرانسه با ۳۰ اثر در جایگاه سوم ایستاده است. ایران با ۲۷ اثر ثبتشده چهارمین کشور جهان محسوب میشود. پس از ایران نیز اسپانیا با ۲۶ اثر، آذربایجان با ۲۴ اثر، کرواسی با ۲۳ اثر، ژاپن با ۲۳ اثر، کره جنوبی با ۲۳ اثر، بلژیک با ۲۱ اثر، ایتالیا با ۲۱ اثر و امارات متحده عربی با ۲۱ اثر در میان کشورهای دارای بیشترین عناصر ثبتشده قرار دارند.
میراث فرهنگی ناملموس، مجموعهای از آیینها، سنتها، هنرها، مهارتها، دانشهای بومی، موسیقی، نمایشها، جشنها و شیوههای زندگی است که نسل به نسل منتقل شده و هویت فرهنگی ملتها را حفظ میکند. این آثار برخلاف بناها و محوطههای تاریخی، ماهیتی زنده دارند و با حضور مردم، اجرا و انتقال به نسلهای بعدی تداوم مییابند.
در میان آثار ثبتشده ایران، مجموعهای ارزشمند از آیینها، هنرها و سنتهای کهن دیده میشود که هر یک بخشی از هویت فرهنگی ایرانیان را نمایندگی میکنند. بر اساس اطلاعات منتشرشده، برخی از شاخصترین این میراث عبارتاند از:
۱. نمایش آیینی تعزیه؛ هنر مذهبی روایت واقعه عاشورا که با تلفیقی از موسیقی، نمایش و آیینهای سنتی اجرا میشود.
۲. آیین یلدا؛ جشن دیرینه ایرانیان در بلندترین شب سال که نماد همبستگی، امید و پاسداشت نور است.
۳. هنر سوزندوزی ترکمنی؛ یکی از اصیلترین هنرهای دستی ایران که با نقوش سنتی و رنگهای متنوع شناخته میشود.
۴. هنر تذهیب؛ هنر فاخر تزئین نسخههای خطی، قرآن و آثار هنری با نقوش اسلیمی و رنگهای طلایی که جایگاهی ویژه در هنر ایرانی دارد.
۵. هنر مینیاتور؛ از برجستهترین هنرهای تصویری ایران که با ظرافت، رنگآمیزی و روایتهای تاریخی و ادبی شناخته میشود.
۶. زیارت صومعه تادئوس؛ آیینی مذهبی با قدمتی طولانی که هر ساله با حضور زائران برگزار میشود و نمادی از همزیستی فرهنگی و دینی در ایران است.
۷. بازی چوگان؛ ورزش کهن ایرانی همراه با روایتگری، موسیقی و سنتهای مرتبط که ریشهای چند هزار ساله دارد.
۸. آیین قالیشویان مشهد اردهال؛ مراسم مذهبی و سنتی با پیشینه تاریخی که هر سال در مشهد اردهال کاشان برگزار میشود.
۹. نمایش نقالی؛ هنر روایت داستانهای حماسی، تاریخی و مذهبی که از قدیمیترین شیوههای قصهگویی ایرانی به شمار میرود.
۱۰. مهارتهای ساخت و دریانوردی لنج؛ دانشی سنتی در سواحل جنوبی ایران که شامل ساخت شناورهای چوبی و فنون دریانوردی است.
۱۱. آیینهای پهلوانی و زورخانهای؛ میراثی تلفیقی از ورزش، اخلاق، موسیقی و فرهنگ ایرانی که جایگاهی ویژه در هویت ملی دارد.
۱۲. ردیف موسیقی ایرانی؛ گنجینهای ارزشمند از دستگاهها، گوشهها و نغمههای موسیقی سنتی که پایه آموزش موسیقی اصیل ایران محسوب میشود.
حضور ایران در جایگاه چهارم جهان تنها یک رتبه آماری نیست؛ بلکه بیانگر ظرفیت عظیم فرهنگی، تنوع قومی و استمرار سنتهایی است که طی قرنها حفظ شدهاند. بسیاری از این میراث همچنان در زندگی روزمره مردم، آیینهای مذهبی، جشنهای ملی، هنرهای سنتی و سبک زندگی اقوام مختلف ایران جریان دارند.
ثبت جهانی این عناصر افزون بر حفظ هویت فرهنگی، زمینه معرفی بهتر تمدن ایرانی در سطح بینالمللی، توسعه گردشگری فرهنگی، حمایت از هنرمندان و انتقال دانش بومی به نسلهای آینده را نیز فراهم میکند. کارشناسان معتقدند با توجه به تنوع گسترده فرهنگهای محلی در ایران، ظرفیت ثبت جهانی آثار بیشتری نیز وجود دارد و این روند میتواند جایگاه ایران را در سالهای آینده بیش از پیش ارتقا دهد.