39 سال پیش در چنین روزی رژیم بعث عراق با بهرهگیری از انواع سلاحهای شیمیایی مناطقی از سردشت در آذربایجانغربی را بمباران کرد و یکی از غمبارترین و تاریکترین صفحات تاریخ معاصر را رقم زد اما جهان فریاد مظلومیت این شهر را نشنید.
نورنیوز-گروه سیاسی: هفتم تیرماه سال ۱۳۶۶ رژیم بعث عراق با بهرهگیری از سلاحهای نامتعارف و ممنوعه شیمیایی و با حمایت قدرتهای استکباری، مردم بیدفاع سردشت را هدف قرار داد و فاجعهای انسانی را رقم زد که آثار آن همچنان بر زندگی مردم این منطقه سایه افکنده است.
در این بمباران شیمیایی چهار نقطه پرازدحام سردشت مورد هدف قرار گرفت و در این حمله ناجوانمردانه ۱۱۹ نفر از ساکنان غیرنظامی شهر شهید و بیش از هشت هزار نفر نیز در معرض گازهای سمی قرار گرفته و دچار مصدومیت شیمیایی شدند.
بمباران شیمیایی شهر مرزی سردشت فجیع ترین تهاجم شیمیایی بود که آثار و مشکلات منفی بسیاری به وجود آورد. این شهر اولین شهر قربانی جنگ افزارهای شیمیایی در جهان پس از بمباران هستهای هیروشیما نامیده شده است.
هر سال در چنین روزی وقتی عقربههای ساعت به حوالی ۱۶ نزدیک میشوند، گویی زمان در سردشت از حرکت باز میایستد. بازماندگان بمباران شیمیایی، خانوادههای شهدا و نسلهای جوان این شهر در میدان سرچاوه، جایی که یکی از بمبهای شیمیایی فرود آمد، گرد هم میآیند و از آنجا در سکوتی آمیخته با اندوه و خاطره، راهی آرامستان شهدای شیمیایی سردشت میشوند.
نوای دف و نوحهخوانی در وصف شهیدان و جانفشانی برای وطن فضای مسیر سرچاوه تا آرامستان را سرشار از عطر خاطره میکند. در این مسیر انگار گذر زمان از یادها میرود و همه تنها یک مقصد را در پیش دارند و آن آرامگاه کسانی که قربانی یکی از تلخترین جنایتهای تاریخ معاصر شدند.
آرامستان شهدای شیمیایی سردشت، آرامستانی معمولی نیست. سنگ مزارهایی که نامهای تکرارشونده و تاریخهای شهادت یکسان را بر خود دارند، روایتگر فاجعهای هستند که کمتر میتوان نمونهای مشابه آن را در جایی دیگر یافت. هر مزار صفحهای از تاریخ رنج این شهر است.
عطرافشانی و غبارروبی مزار شهدا نیز تنها یک آیین سالانه نیست، بلکه در این مکان مادران با فرزندان از دسترفتهشان نجوا میکنند، خواهران و برادران درد دلهای سالیان را بازگو میکنند و پدران دلتنگیهای خود را با عزیزانشان در میان میگذارند. گاهی این گفتوگوهای خاموش ساعتها ادامه پیدا میکند که تنها دلهای داغدیده زبان آن را میفهمند.
سرانجام هرچند اشکها تمامی ندارند و بسیاری از حرفها ناگفته میمانند اما زمان برای این دیدار کوتاه نیز به پایان میرسد. خانوادهها با چشمانی اشکبار از میان درختان بلوط آرامستان به سوی المان شهدای شیمیایی حرکت میکنند، جایی که بار دیگر فریاد دادخواهی از دلهایشان برمیخیزد.
اگرچه برگزاری این یادواره سالانه، اندکی از بار سنگین اندوه خانوادههای شهدا و جانبازان شیمیایی میکاهد اما درد واقعی همچنان در زندگی آنان جاری است، زخمی که با گذشت ۳۹ سال هنوز التیام نیافته است.
بسیاری از خانوادهها معتقدند که با وجود برگزاری مراسمهای سالانه، تلاشها برای معرفی ابعاد فاجعه بمباران شیمیایی سردشت در عرصه بینالمللی کافی نبوده است. به باور آنان، مستندات این جنایت آنگونه که باید به مجامع بینالمللی ارائه نشده و در نتیجه، دفاع حقوقی و موثری از مظلومیت قربانیان این حادثه صورت نگرفته است.
از نگاه آنان بمباران شیمیایی سردشت که حدود هشت هزار نفر از جمعیت ۱۲ هزار نفری آن زمان شهر را در معرض گازهای شیمیایی قرار داد، میتواند مصداق نسلکشی باشد، موضوعی که تاکنون از سوی جامعه جهانی مورد پذیرش قرار نگرفته است.
بر اساس بررسی کارشناسان پیش از این جنایت و در دوران جنگ تحمیلی، ۸۵ شرکت آلمانی، ۱۹ شرکت فرانسوی و ۱۸ شرکت انگلیسی و آمریکایی مواد شیمیایی مورد نیاز رژیم بعث عراق را تامین کردند.
به باور مردم سردشت یکی دیگر از تلخترین ابعاد این فاجعه، نبود اقدام موثر برای محکومیت آن در مجامع بینالمللی است. آنان سکوت جامعه جهانی را بخشی از تراژدی بمباران شیمیایی سردشت میدانند.
هماکنون بیش از ۱۳ هزار نفر در سردشت مدعی مصدومیت شیمیایی هستند که از میان آنان در ۱۷ دوره کمیسیون پزشکی، جانبازی حدود یکهزار و ۵۰۰ نفر تایید شده و سایر مصدومان همچنان در انتظار بررسی در کمیسیونهای بعدی هستند.
در طول ۳۹ سال گذشته نیز شماری از جانبازان شیمیایی سردشت، بهویژه در دوران شیوع کرونا، بر اثر عوارض ناشی از مصدومیت شیمیایی و کهولت سن جان خود را از دست دادهان،؛ با رفتن آنان، بخش دیگری از خاطرات و روایتهای ناگفته این فاجعه نیز برای همیشه خاموش شد.
بسیاری بر این باورند که همانگونه که کشورهای غربی در زمان حملات شیمیایی به سردشت و حلبچه در برابر این جنایت سکوت کردند، امروز نیز تمایل چندانی به بازتاب ابعاد مظلومیت مردم سردشت ندارند. از همین رو تاکید میکنند که دستگاههای مسئول باید با مستندسازی دقیق و جامع این جنایت، زمینه دفاع مستند و حقوقی از حقوق مردم سردشت را در مجامع بینالمللی فراهم کنند.
شهرستان مرزی سردشت با جمعیتی حدود ۱۲۰ هزار نفر در جنوب استان آذربایجانغربی واقع شده است، شهری که با گذشت نزدیک به چهار دهه، هنوز خاطره تلخ بمباران شیمیایی از کوچهها و خانههایش رخت برنبسته است.