آمار سال 2024 نشان میدهد برخلاف تصور رایج، بیشترین بار میزبانی پناهندگان بر دوش کشورهای همسایه مناطق بحرانزده است؛ لبنان، چاد و اردن در صدر و ایران هفتم جهان قرار دارند.
نورنیوز-گروه بینالملل: آمارهای تازه سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که برخلاف تصور عمومی، کشورهای ثروتمند غربی بزرگترین میزبانان پناهندگان جهان نیستند؛ بلکه کشورهای همسایه مناطق بحرانزده، بیشترین بار انسانی و اقتصادی این مسئولیت را بر دوش میکشند. شاخص این گزارش، تعداد پناهندگان به ازای هر هزار نفر جمعیت کشور میزبان است؛ معیاری که تصویری دقیقتر از میزان فشار ناشی از میزبانی ارائه میدهد.
در صدر این فهرست، لبنان قرار دارد؛ کشوری کوچک در خاورمیانه که با میزبانی ۱۳۰.۷ پناهنده به ازای هر هزار نفر جمعیت، فاصله قابلتوجهی با سایر کشورها ایجاد کرده است. بحران سوریه و نزدیکی جغرافیایی، مهمترین عوامل تبدیل شدن لبنان به بزرگترین میزبان پناهندگان نسبت به جمعیت خود محسوب میشود.
پس از لبنان، چاد با ۶۳ پناهنده به ازای هر هزار نفر در رتبه دوم قرار گرفته است. این کشور آفریقایی به دلیل همجواری با سودان و دیگر مناطق ناآرام، سالهاست پذیرای موجهای گستردهای از آوارگان است. اردن نیز با ثبت ۵۵.۷ پناهنده به ازای هر هزار نفر، سومین کشور این فهرست به شمار میرود؛ کشوری که دههها میزبان پناهجویان فلسطینی، عراقی و سوری بوده است.
ارمنستان با ۴۸.۵، مولداوی با ۴۴.۸ و سودان جنوبی با ۴۳.۱ پناهنده به ازای هر هزار نفر، در رتبههای چهارم تا ششم جای گرفتهاند. این کشورها هر یک به دلایل متفاوتی از جمله جنگهای منطقهای، تحولات سیاسی یا نزدیکی به مناطق بحرانزده، به پناهگاه موقت یا دائمی میلیونها انسان تبدیل شدهاند.
ایران در این فهرست جهانی جایگاه هفتم را به خود اختصاص داده است. براساس این آمار، ایران با میزبانی ۳۸.۱ پناهنده به ازای هر هزار نفر جمعیت، یکی از مهمترین کشورهای میزبان پناهندگان در جهان محسوب میشود. این رقم به معنای آن است که حدود ۳.۸ درصد از جمعیت کشور را پناهندگان تشکیل میدهند. بخش عمده این جمعیت را مهاجران و پناهندگان افغانستانی تشکیل میدهند که طی دهههای اخیر و بهویژه پس از تحولات سیاسی افغانستان، به ایران مهاجرت کردهاند.
پس از ایران، جمهوری چک با ۳۶.۴ و اوگاندا با ۳۵.۲ پناهنده به ازای هر هزار نفر در رتبههای هشتم و نهم قرار دارند. قبرس نیز با ۳۳.۷ در جایگاه دهم ایستاده است. ترکیه با ۳۳.۶، آلمان با ۳۲.۵، اتریش با ۳۱.۲ و استونی با ۳۱.۱ پناهنده به ازای هر هزار نفر، دیگر کشورهای حاضر در نیمه بالایی این جدول هستند.
در ادامه این فهرست، موریتانی با ۳۰، مونتهنگرو با ۲۹.۲، لیبی با ۲۷.۱، لتونی با ۲۶.۳، اسلواکی و لهستان هر دو با ۲۶.۲ پناهنده به ازای هر هزار نفر قرار گرفتهاند و جمع ۲۰ کشور نخست جهان را تشکیل میدهند.
بررسی این آمار یک واقعیت مهم را آشکار میکند؛ کشورهای همسایه مناطق جنگی و بحرانزده، بیشترین سهم را در اسکان و حمایت از پناهندگان برعهده دارند. نزدیکی جغرافیایی، اشتراکات فرهنگی و سهولت دسترسی باعث میشود آوارگان در نخستین گام به کشورهای همجوار پناه ببرند. از این رو، فشار ناشی از تأمین خدمات درمانی، آموزشی، اشتغال و زیرساختهای اجتماعی بیش از هر کشور دیگری بر دوش این همسایگان قرار میگیرد.
اگرچه کشورهای توسعهیافته اروپایی و آمریکای شمالی از نظر تعداد مطلق پناهندگان نقش مهمی ایفا میکنند، اما هنگامی که شاخص نسبت پناهندگان به جمعیت مورد بررسی قرار میگیرد، کشورهای کوچکتر و همسایه مناطق بحرانزده در صدر قرار میگیرند. به همین دلیل، بسیاری از نهادهای بینالمللی بر ضرورت افزایش حمایتهای مالی و فنی از این کشورها تأکید میکنند تا بتوانند ضمن حفظ ثبات اقتصادی و اجتماعی خود، به مسئولیت انسانی میزبانی از پناهندگان نیز ادامه دهند.