با تشدید حملات اسرائیل به لبنان و واکنش تهران در تعلیق تردد در تنگه هرمز، مذاکرات ژنو میان ایران، آمریکا و میانجیها وارد مرحلهای پرتنش شده است. همزمان با شرط ایران برای توقف عملیات نظامی پیش از ورود به گفتوگوها، بازی قدرت از سطح دیپلماسی صرف فراتر رفته و به پیوند مستقیم میدان و مذاکره رسیده است.
نورنیوز-گروه سیاسی:اعزام همزمان هیئت نمایندگی ایران به سرپرستی محمدباقر قالیباف و با همراهی سیدعباس عراقچی، هیئت نمایندگی ایالات متحده با حضور چهرههایی چون جیدی ونس، استیون ویتکاف و جارد کوشنر، و نیز هیئت پاکستان به ریاست شهباز شریف و فیلد مارشال عاصم منیر به ژنو، نشاندهنده ورود پرونده ایران–آمریکا به مرحلهای فراتر از مدیریت مقطعی بحران است؛ مرحلهای که در آن چارچوب یادداشت تفاهم پیشین با افق زمانی ۶۰ روزه، به بستر اصلی تنظیم مجدد موازنه پس از دوره درگیری و تنش فشرده تبدیل شده است. در این وضعیت، مذاکرات نه در خلأ دیپلماتیک، بلکه در دل یک آرایش فعال قدرت در سطح منطقهای و بینالمللی جریان دارد.
در این فاز، رابطه ایران و آمریکا از منطق «درگیری نظامی مستقیم» فاصله گرفته و به سطح «رقابت برای تثبیت موازنه پس از بحران» منتقل شده است. این تغییر به معنای کاهش منازعه نیست، بلکه بازآرایی ابزارهای آن است. ابزارهای نظامی به حاشیه رانده شدهاند، اما منطق امنیتی همچنان فعال باقی مانده و اکنون در قالب پیوند میان میدان و دیپلماسی بازتولید میشود. در چنین شرایطی، هر کنش در یک سطح (نظامی، اقتصادی یا دیپلماتیک)، مستقیماً بر سایر سطوح اثر میگذارد و به بخشی از تلاش برای قفلکردن دستاوردهای دوره پیشین تبدیل میشود.
در همین چارچوب، تشدید عملیات اسرائیل در لبنان بهعنوان یک متغیر شتابدهنده در دینامیسم بحران عمل کرده و موجب ورود یک لایه جدید از تنش به فرآیند مذاکرات شده است. در واکنش به این وضعیت، اعلام ایران مبنی بر عدم ورود به مذاکرات پیش از توقف عملیات نظامی اسرائیل، نشاندهنده پیوند خوردن مستقیم سطح دیپلماسی با تحولات میدان است. همزمان، اعلام تعلیق تردد شناورها در تنگه هرمز از سوی ایران، بهعنوان یک اهرم ژئواقتصادی، بهمنزله انتقال فشار از سطح منطقهای به سطح نظام انرژی جهانی تلقی شد؛ اقدامی که بهسرعت در محاسبات بازیگران بینالمللی بازتاب پیدا کرد و بر روند تصمیمگیریها در جبهه مقابل اثر گذاشت.
در این چارچوب، تنگه هرمز نه صرفاً یک ابزار تاکتیکی، بلکه یکی از مؤلفههای ساختاری قدرت ایران در معماری انرژی جهانی است که کارکرد آن در مرحله کنونی از «فشار مقطعی» به «تنظیمکننده توازن در مذاکرات» و ابزار تثبیت دستاوردها در بازی جدید تغییر یافته است. اهمیت این ابزار در آن است که میتواند هزینههای تصمیمگیری برای بازیگران بزرگ را در سطحی فراتر از منطقه بازتعریف کند و در نتیجه بر هندسه کلی مذاکرات اثر بگذارد.
همزمان، مجموعه موضوعات اختلافی میان ایران و آمریکا همچنان در قالب یک بسته چندلایه و بههمپیوسته باقی مانده است؛ از پرونده هستهای و تحریمها تا نقش منطقهای و معادلات امنیتی پیرامونی. این درهمتنیدگی باعث شده مذاکرات ژنو ماهیتی خطی نداشته باشد و به میدان همزمانی از چانهزنیهای متقاطع تبدیل شود؛ جایی که هر تغییر در یک جبهه، مستقیماً بر سایر جبههها اثر میگذارد.
در سطح منطقهای، نقش اسرائیل بهعنوان یک متغیر اخلالگر همچنان در ساختار بحران باقی است. کنشهای نظامی در لبنان، نه صرفاً یک رویداد مستقل، بلکه بخشی از زنجیرهای از اقدامات هستند که میتوانند زمانبندی و معماری مذاکرات را تغییر دهند. در چنین شرایطی، پیوند خوردن پاسخهای سیاسی (تعلیق ورود به مذاکرات) با تحولات میدانی، نشاندهنده ادغام فزاینده امنیت و دیپلماسی در یک ساختار واحد تصمیمسازی است.
در سطح بینالمللی نیز نوعی همگرایی نسبی میان قدرتهای بزرگ و منطقهای در جهت جلوگیری از بازگشت به جنگ مستقیم شکل گرفته است. با این حال، این همگرایی بیشتر ماهیتی تاکتیکی دارد تا راهبردی و عمدتاً بر مدیریت بحران متمرکز است، نه حل ریشهای آن. همین امر باعث میشود که وضعیت موجود همچنان شکننده باقی بماند و بهشدت نسبت به شوکهای منطقهای حساس باشد.
در مجموع، وضعیت کنونی نه بازگشت به صلح و نه تداوم جنگ، بلکه شکلگیری یک نظم رقابتی پسابحران است که در آن میدان نظامی، ابزار ژئواقتصادی تنگه هرمز، و میز مذاکرات ژنو در یک ساختار بههمپیوسته عمل میکنند. در این نظم، هر کنش در یک سطح میتواند بلافاصله به تغییر در سایر سطوح منجر شود و ژنو بیش از آنکه صرفاً محل گفتوگو باشد، به صحنه تنظیم قواعد جدید استفاده از قدرت در مرحله تثبیت موازنه تبدیل شده است.