پژوهشگران دانشگاه استنفورد موفق به شناسایی نوعی سلول ایمنی در کرمهای پلاناریا شدهاند که با قابلیت انفجار در چند ثانیه، سلولهای مجاور را از بین میبرد؛ کشفی که میتواند دیدگاههای فعلی درباره سیستم ایمنی بدن را متحول کند.
نورنیوز-گروه اجتماعی: وبگاه سایتِکدِیلی در گزارشی آورده است: پژوهشگران دانشگاه استنفورد در کرمهای پلاناریا، موجوداتی ساده با توانایی شگفتانگیز در بازسازی بدن، نوعی سلول ایمنی کشف کردهاند که تا پیش از این در انسان دیده نشده بود.
این سلولهای تازهشناساییشده که روپتوبلاست/ Ruptoblast (به معنای سلولهای انفجاری) نام دارند، سلولهای مجاور را از طریق یک فرآیند خودتخریبی شدید در عرض چند ثانیه نابود میکنند و سپس بدون هیچ اثری ناپدید میشوند. این کشف در نشریه سِل/ Cell منتشر شده است.
کشف تصادفی یک سلول انفجاری
دکتر بو وانگ (Bo Wang) از دانشگاه استنفورد میگوید: هرگز انتظار نداشتیم که یک سلول مانند یک بمب منفجر شود و سلولهای اطرافش را بکشد.
چو چای (Chew Chai)، پژوهشگر این طرح، میخواست بداند آیا کرمهای پلاناریا میتوانند بافت خود را از بافت دیگران تشخیص دهند یا خیر، که با این سلولها روبهرو شد. او کرمها را بهصورت طولی برید و بافت یک کرم را به کرم دیگر پیوند زد. این کرمها بهراحتی بافت خود را بازسازی میکنند، اما بافت کرمهای ناآشنا را پس زدند، درست مثل وقتی که بدن انسان عضو پیوندی را پس میزند.
چای میگوید: این یک پاسخ التهابی عظیم است. مثل این است که آتشسوزی شود و سلولها منفجر شوند.
هورمونی که پاسخ شدید را تحریک میکند
تحقیقات نشان داده است که هورمونی به نام اکتیوین (activin) در این فرآیند نقشی کلیدی دارد. وقتی چای مشاهده کرد که کرمها بافت خارجی را پس میزنند، افزایش سطح اکتیوین و التهاب مزمن را تشخیص داد. التهاب مشابه نیز زمانی رخ داد که به کرمهای سالم، اکتیوین تزریق شد.
چای با میکروسکوپ پیشرفتهای که سلولهای زنده را نشان میدهد، سلولهایی را دید که در پاسخ به هورمون اکتیوین منفجر میشوند. این سلولها میترکیدند، مواد کشنده آزاد میکردند و در عرض پنج دقیقه ناپدید میشدند. این فرآیند که با میکروسکوپ معمولی مشاهدهشدنی نبود، روپتوزیس (Ruptosis) نام گرفت.
سرعت بالا، اثر محدود
یکی از غیرعادیترین ویژگیهای این فرآیند سرعت آن است. چای میگوید: برخی از سلولهای پستانداران نیز مرگ سلولی انفجاری انجام میدهند، اما زمان آن بسیار طولانی است. روپتوزیس در عرض چند ثانیه تا چند دقیقه اتفاق میافتد.
پژوهشگران سلولهای روپتوبلاست را در برابر باکتریها، سلولهای کلیه انسان و سلولهای خون موش آزمایش کردند و هر سه هدف را با موفقیت نابود کردند. اثرات این سلولها کاملاً موضعی بود و مرگ سلولی فقط به محوطه مجاور انفجار محدود میشد.
یک سازوکار باستانی
روپتوبلاستها با سلولهای ایمنی شناختهشده مانند گلبولهای سفید تفاوت دارند. وقتی چای به دنبال سلولهای مشابه در حیوانات دیگر گشت، فقط آنها را در موجودات قدیمیتر از نظر تکاملی مانند کرمهای پلاناریا یافت؛ این نشان میدهد که این سازوکار منشأ باستانی دارد. او حدس میزند که جانوران دارای ستون فقرات ممکن است این راهبرد ایمنی را از دست داده باشند، زیرا توانایی بازسازی گستردهای برای ترمیم آسیبهای ناشی از آن ندارند.
وانگ در پایان میگوید: این کشف نشان میدهد که سازوکارهای ایمنی بسیار متنوعی در طبیعت وجود دارد و ما هنوز اطلاعات کمی درباره آنها داریم.
این یافتهها نشان میدهد که حتی موجودات ساده نیز میتوانند سازوکارهای طبیعی غیرمنتظرهای را آشکار کنند. به گفته وانگ، مطالعه گونههای کمتر شناختهشده میتواند به دانشمندان کمک کند راههای جدیدی برای حل چالشبرانگیزترین مشکلات پزشکی پیدا کنند.