بورس پس از جنگ؛ صعود واقعی یا سراب آتش‌بس؟

نورنیوز-گروه اقتصادی: بازگشایی بازار سرمایه پس از وقفه‌ای طولانی که در پی جنگ ۴۰ روزه و توقف فعالیت‌های اقتصادی رخ داد، در شرایطی صورت گرفت که اقتصاد ایران هنوز از شوک‌های ناشی از جنگ، نااطمینانی‌های سیاسی و اختلال‌های زنجیره تولید فاصله نگرفته است. بازار سهام در حالی فعالیت خود را از سر گرفته که بخشی از صنایع کشور با پیامدهای مستقیم جنگ، از آسیب به زیرساخت‌های تولیدی گرفته تا اختلال در تأمین مواد اولیه ناشی از محاصره دریایی، دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

با این حال، رفتار بورس در هفته‌های اخیر تصویری متفاوت از انتظارات بدبینانه ارائه داده و شاخص‌ها رشدی کم‌سابقه را تجربه کرده‌اند؛ رشدی که پرسش‌های مهمی درباره دوام یا شکنندگی آن ایجاد کرده است.

بازار سرمایه در هفته‌های گذشته یکی از کم‌سابقه‌ترین دوره‌های رونق کوتاه‌مدت خود را پشت سر گذاشته است. رشد شتابان شاخص‌ها، افزایش ارزش معاملات و بازگشت بخشی از سرمایه‌های سرگردان به تالار شیشه‌ای، نشانه‌هایی از احیای نسبی اعتماد در میان فعالان اقتصادی تلقی می‌شود. این اتفاق در شرایطی رخ داده که تا پیش از جنگ، بازار سرمایه با رکود مزمن، بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران خرد و مهاجرت نقدینگی به بازارهای موازی مواجه بود. اکنون اما فضای متفاوتی شکل گرفته؛ فضایی که بیش از آنکه محصول تغییرات بنیادین در اقتصاد باشد، از تغییر انتظارات و امید به کاهش ریسک‌های سیاسی تغذیه می‌کند.

در واقع، آنچه این روزها بورس را به حرکت واداشته، بیش از هر چیز «اقتصاد انتظارات» است. سرمایه‌گذاران در شرایط فعلی نه بر اساس واقعیت‌های تثبیت‌شده اقتصادی، بلکه بر مبنای احتمالات آینده تصمیم‌گیری می‌کنند. برقراری آتش‌بس موقت، کاهش نسبی نگرانی‌ها از گسترش درگیری و هم‌زمانی آن با گمانه‌زنی‌ها درباره آینده مذاکرات میان تهران و واشنگتن، فضایی از امید محتاطانه را در بازار ایجاد کرده است. در چنین فضایی، بخشی از سرمایه‌هایی که در دوره جنگ و بی‌ثباتی به سمت دارایی‌های امن‌تر حرکت کرده بودند، دوباره مسیر بورس را در پیش گرفته‌اند.

با این حال، نباید از این واقعیت غافل شد که بازار سرمایه همچنان بر بستری از نااطمینانی حرکت می‌کند. اقتصاد ایران هنوز درگیر پیامدهای مستقیم و غیرمستقیم جنگ است. برخی شرکت‌های تولیدی به دلیل آسیب‌های ناشی از بمباران یا اختلال در زنجیره تأمین، با کاهش ظرفیت فعالیت روبه‌رو هستند و بسیاری از بنگاه‌ها همچنان با کمبود مواد اولیه دست‌وپنجه نرم می‌کنند. بنابراین، اگرچه رشد شاخص‌ها تصویری امیدوارکننده ساخته، اما هنوز نمی‌توان از بهبود قطعی متغیرهای بنیادی اقتصاد سخن گفت.

همین مسئله سبب می‌شود که آینده بورس بیش از هر زمان دیگری به متغیرهای سیاسی گره بخورد. نتیجه مذاکرات احتمالی با آمریکا، سرنوشت آتش‌بس موقت و امکان رسیدن به نوعی توافق پایدار، به عوامل تعیین‌کننده برای ارزیابی مسیر بازار تبدیل شده‌اند. چندی پیش نیز در گفت‌وگوی خبرنگار نورنیوز با حجت‌الله صیدی، رئیس سازمان بورس، احتیاط در ارزیابی آینده بازار کاملاً مشهود بود. او نیز ترجیح داد به جای ترسیم تصویری قطعی، چشم‌انداز بورس را تابعی از تحولات اقتصادی و سیاسی، به‌ویژه فرجام مذاکرات و وضعیت تنش‌های منطقه‌ای بداند؛ موضعی که خود نشان‌دهنده پیچیدگی فضای تصمیم‌گیری در بازار سرمایه است.

از زاویه رفتاری نیز بازار پس از رشدهای سنگین اخیر، احتمالاً وارد مرحله‌ای از نوسان و اصلاح مقطعی خواهد شد. بخشی از سرمایه‌گذاران کوتاه‌مدت که در قیمت‌های پایین‌تر وارد بازار شده‌اند، طبیعی است که در سطوح جدید اقدام به ذخیره سود کنند. چنین رفتاری لزوماً به معنای پایان روند صعودی نیست، بلکه می‌تواند نشانه‌ای از بازگشت تدریجی عقلانیت به بازاری باشد که در روزهای ابتدایی بازگشایی تا حدی تحت تأثیر هیجان پساجنگ قرار داشت.

در کنار این عوامل، نقش سیاست‌گذار اقتصادی و نهادهای بازارساز نیز تعیین‌کننده خواهد بود. اگر حمایت از ثبات بازار، مدیریت عرضه‌های سنگین و جلوگیری از شوک‌های روانی در دستور کار باقی بماند، احتمال استمرار روند متعادل صعودی افزایش می‌یابد. اما هرگونه بازگشت ناگهانی تنش‌های سیاسی یا ارسال سیگنال‌های متناقض درباره آینده مذاکرات، می‌تواند بار دیگر فضای تردید را بر بازار حاکم کند.

بر این اساس، چشم‌انداز بورس در هفته‌های آینده را نه می‌توان کاملاً صعودی و مطمئن توصیف کرد و نه بازگشت به رکود را قطعی دانست. بازار سرمایه امروز در نقطه تلاقی «امید سیاسی» و «ابهام اقتصادی» ایستاده است؛ جایی که هر خبر از روند مذاکرات، وضعیت آتش‌بس یا احیای ظرفیت‌های تولید می‌تواند جهت حرکت سرمایه‌ها را تغییر دهد. به نظر می‌رسد سناریوی محتمل‌تر برای هفته‌های آینده، ادامه حرکت بورس در مسیری نوسانی اما با تمایل به حفظ روند مثبت باشد؛ روندی که دوام آن بیش از هر چیز، به کاهش سطح نااطمینانی و روشن‌تر شدن افق سیاسی و اقتصادی کشور وابسته خواهد بود.