آمارهای بانک جهانی نشان میدهد نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران به 14 درصد رسیده؛ عددی که اگرچه نسبت به سه دهه گذشته رشد داشته، اما هنوز با ظرفیت واقعی زنان ایرانی فاصلهای معنادار دارد.
نورنیوز-گروه اقتصادی: وقتی از مشارکت اقتصادی زنان سخن گفته میشود، تنها درباره اشتغال رسمی حرف نمیزنیم؛ بلکه درباره سهم واقعی نیمی از جمعیت کشور در حرکت اقتصاد ملی صحبت میکنیم. اکنون تازهترین دادههای بانک جهانی نشان میدهد نرخ مشارکت اقتصادی زنان در ایران به حدود ۱۴ درصد رسیده است؛ عددی که در نگاه نخست شاید کوچک به نظر برسد، اما در دل خود روایت مهمی از تغییرات اجتماعی، آموزشی و اقتصادی ایران را پنهان کرده است.
بررسی روند ۳۵ ساله مشارکت اقتصادی زنان در ایران نشان میدهد این شاخص از حدود ۱۰ درصد در سال ۱۳۶۹ به ۱۴ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده و در دهه ۸۰ حتی تا مرز ۱۸ درصد نیز افزایش یافته است. این روند صعودی نشان میدهد زنان ایرانی، آرام اما پیوسته، در حال نزدیک شدن به جایگاهی پررنگتر در اقتصاد کشور هستند.
طبق تعریف بانک جهانی، نرخ مشارکت اقتصادی به درصد زنانی گفته میشود که در سن کار قرار دارند و یا شاغل هستند یا برای یافتن شغل تلاش میکنند. بنابراین این شاخص، میزان حضور فعال زنان در بازار کار را نشان میدهد؛ حضوری که در ایران طی دهههای اخیر بهوضوح در حال گسترش بوده است.
افزایش سطح تحصیلات زنان یکی از مهمترین عوامل این تغییر محسوب میشود. امروز زنان ایرانی سهم قابلتوجهی از دانشجویان دانشگاهها را تشکیل میدهند و در حوزههایی مانند آموزش، سلامت، فناوری، رسانه، استارتاپها، صنایع خلاق و کسبوکارهای دیجیتال حضور گستردهتری نسبت به گذشته دارند.
در سالهای اخیر، توسعه اینترنت و رشد مشاغل آنلاین نیز فرصت تازهای برای زنان ایجاد کرده است. بسیاری از بانوان ایرانی اکنون از طریق فروشگاههای اینترنتی، تولید محتوا، آموزش مجازی، خدمات تخصصی و فعالیتهای خانگی درآمدزایی میکنند؛ فعالیتهایی که بخشی از آنها هنوز در آمار رسمی بازار کار ثبت نمیشود.
همین مسئله یکی از مهمترین دلایلی است که باعث شده برخی کارشناسان معتقد باشند عدد ۱۴ درصد، تصویر کامل و واقعی از نقش زنان ایرانی در اقتصاد نیست. بخش بزرگی از فعالیت زنان، بهویژه کار خانگی، مراقبت از فرزندان و سالمندان و حتی بخشی از مشاغل غیررسمی، در محاسبات اقتصادی دیده نمیشود؛ در حالی که این فعالیتها نقش مستقیمی در پایداری اقتصاد خانواده و جامعه دارند.
در مقایسه جهانی، میانگین مشارکت اقتصادی زنان حدود ۴۸.۹ درصد اعلام شده است. کشورهای آفریقایی مانند ماداگاسکار با ۸۲.۹ درصد و نیجریه با ۸۰.۷ درصد در صدر قرار دارند. با این حال، ساختار اقتصادی این کشورها تفاوت زیادی با ایران دارد؛ زیرا بخش بزرگی از فعالیت زنان در آن کشورها در کشاورزی معیشتی و اقتصاد غیررسمی ثبت میشود.
در مقابل، اقتصاد ایران طی سالهای اخیر به سمت مشاغل خدماتی، تخصصی و دانشبنیان حرکت کرده و همین موضوع میتواند زمینه حضور گستردهتر زنان را در آینده فراهم کند. بسیاری از تحلیلگران معتقدند اگر زیرساختهای حمایتی، فرصتهای برابر شغلی و سیاستهای تسهیلگر تقویت شود، ظرفیت حضور زنان در اقتصاد ایران بسیار فراتر از آمار فعلی خواهد بود.
واقعیت این است که زنان ایرانی امروز بیش از هر زمان دیگری آموزشدیده، توانمند و آماده ورود به عرصههای اقتصادی هستند. رشد تدریجی مشارکت اقتصادی زنان در سه دهه اخیر، نشانهای روشن از تغییر نگاه جامعه و افزایش نقشآفرینی بانوان در اقتصاد ملی است.
شاید عدد ۱۴ درصد هنوز با نقطه مطلوب فاصله داشته باشد، اما آنچه اهمیت دارد، روندی است که آینده متفاوتی را نوید میدهد؛ آیندهای که در آن زنان ایرانی میتوانند سهم بزرگتری در تولید، نوآوری، کارآفرینی و توسعه کشور داشته باشند.