اعتراف ایلان ماسک به استفاده پنتاگون از استارلینک علیه ایران، پرده از تبدیل زیرساختهای غیرنظامی به ابزار جنگی برداشت؛ جایی که سود اقتصادی، اخلاق، حقوق بشر و مسئولیت انسانی را قربانی اهداف نظامی کرده است.
نورنیوز-گروه سیاسی اعتراف اخیر ایلان ماسک درباره استفاده پنتاگون از سامانه ماهوارهای «استارلینک» برای هدایت پهپادها در جنگ علیه ایران، تنها یک خبر نظامی یا اختلاف مالی میان یک شرکت خصوصی و ارتش آمریکا نیست؛ بلکه افشای واقعیتی هولناک درباره تغییر ماهیت فناوری در جهان معاصر است. سامانهای که با شعار توسعه ارتباطات جهانی، دسترسی آزاد به اینترنت و خدمت به بشریت معرفی شد، اکنون در خدمت عملیات نظامی، هدایت جنگافزارها و تشدید ناامنی قرار گرفته است. این رخداد نشان میدهد مرز میان فناوری غیرنظامی و ابزار جنگی تا چه اندازه شکننده شده و چگونه قدرتهای سلطهگر، زیرساختهای ارتباطی را به بخشی از ماشین جنگی خود تبدیل کردهاند.
سودآوری به جای مسئولیت؛ چهره واقعی غولهای فناوری
آنچه این ماجرا را تکاندهندهتر میکند، واکنش ایلان ماسک است. او به جای اعتراض به استفاده نظامی از یک سامانه غیرنظامی یا اقدام حقوقی علیه سوءاستفاده پنتاگون، صرفاً از نحوه و میزان پرداخت هزینهها گلایه میکند. گویی مسئله اصلی نه تبدیل شدن یک زیرساخت ارتباطی به ابزار جنگ، بلکه میزان درآمد حاصل از آن است. این موضع، چهره واقعی بخشی از سرمایهداری فناوری را آشکار میکند؛ جایی که سود اقتصادی بر مسئولیت اخلاقی، حقوق انسانی و امنیت ملتها غلبه یافته است.
ماسک عملاً تأیید میکند که استفاده نظامی از یک سامانه غیرنظامی تخلف محسوب میشود، اما همین اعتراف نیز او را به سمت توقف همکاری یا اعتراض علنی سوق نمیدهد. او نه از قربانیان جنگ سخن میگوید، نه از تبعات انسانی این اقدام و نه حتی از مسئولیت اجتماعی شرکتهای فناوری. تمام دغدغه او در یک جمله خلاصه میشود: «هزینه بیشتری پرداخت کنید.» این نگاه، تنها یک رفتار شخصی نیست؛ بلکه نماد رویکرد خطرناکی است که در آن فناوری، اخلاق را بلعیده و انسانیت در حاشیه منافع اقتصادی قرار گرفته است.
استارلینک؛ از ابزار ارتباط تا بخشی از ماشین جنگی
استفاده پنتاگون از استارلینک، نمونهای آشکار از نظامیسازی زیرساختهایی است که ماهیتی غیرنظامی دارند. جهان امروز دیگر فقط با تانک و موشک اداره نمیشود؛ شبکههای ارتباطی، ماهوارهها، پلتفرمهای دیجیتال و سامانههای اینترنتی نیز به بخشی از میدان نبرد تبدیل شدهاند. قدرتهایی که روزی از «آزادی اطلاعات» سخن میگفتند، اکنون همان ابزارها را برای هدایت عملیات نظامی و اعمال فشار علیه ملتها به کار میگیرند. این همان تناقض بزرگی است که سالها پشت شعارهای فریبنده پنهان مانده بود.
فناوری بیطرف نیست؛ بازوی پنهان قدرتهای سلطهگر
در چنین شرایطی، ادعاهای غرب درباره بیطرفی فناوری نیز بیش از هر زمان دیگری بیاعتبار شده است. چگونه میتوان از استقلال زیرساختهای ارتباطی سخن گفت، وقتی یک شرکت خصوصی میتواند در متن یک جنگ ایفای نقش کند؟ چگونه میتوان به بیطرفی فناوری باور داشت، وقتی سامانهای که برای ارتباطات عمومی طراحی شده، در خدمت هدایت پهپادهای جنگی قرار میگیرد؟ واقعیت آن است که بخش مهمی از فناوری جهانی، دیگر صرفاً ابزار توسعه نیست؛ بلکه به بازوی ژئوپلیتیکی قدرتهای بزرگ تبدیل شده است.
نکته مهمتر آنکه این ماجرا تنها به آمریکا یا استارلینک محدود نمیشود. اعتراف ماسک هشداری جدی درباره آینده جهان دیجیتال است؛ جهانی که در آن شرکتهای فناوری میتوانند بدون پاسخگویی روشن، در جنگها نقشآفرینی کنند و همزمان خود را صرفاً «ارائهدهنده خدمات» معرفی نمایند. اگر امروز استفاده نظامی از زیرساختهای غیرنظامی بدون هزینه سیاسی و حقوقی باقی بماند، فردا مرز میان شرکت فناوری و پیمانکار جنگی به طور کامل از میان خواهد رفت.
سکوت مدعیان حقوق بشر و فروپاشی شعارهای غربی
سکوت بسیاری از نهادهای بینالمللی و مدعیان حقوق بشر در برابر این اقدام نیز پرسشبرانگیز است. همان جریانهایی که کوچکترین محدودیت ارتباطی در کشورهای مستقل را با شدیدترین ادبیات محکوم میکنند، اکنون در برابر استفاده جنگی از یک سامانه غیرنظامی سکوت اختیار کردهاند. این دوگانگی، بار دیگر نشان میدهد که مفاهیمی چون حقوق بشر، آزادی ارتباطات و بیطرفی فناوری، در بسیاری از موارد نه اصولی جهانی، بلکه ابزارهایی سیاسی برای تأمین منافع قدرتهای سلطهگر هستند.
آنچه امروز رخ داده، صرفاً یک افشاگری رسانهای نیست؛ بلکه نشانه ورود جهان به مرحلهای تازه از منازعات است؛ مرحلهای که در آن فناوری، دیگر فقط ابزار رفاه و توسعه نیست، بلکه میتواند به بخشی از سازوکار جنگ، فشار و سلطه تبدیل شود.
در چنین فضایی، مسئولیت شرکتهای فناوری دیگر صرفاً فنی یا اقتصادی نیست؛ آنها در برابر پیامدهای انسانی و امنیتی عملکرد خود نیز مسئولاند و نمیتوانند پشت قراردادهای تجاری یا توجیهات مالی پنهان شوند.
خلاصه آنکه، پنتاگون با استفاده از استارلینک نشان داد که برای پیشبرد اهداف نظامی خود، حتی از زیرساختهایی که ماهیت غیرنظامی دارند نیز بهره میگیرد. ایلان ماسک نیز نشان داد که برای بخشی از غولهای فناوری، سود اقتصادی میتواند مهمتر از اخلاق، امنیت و جان انسانها باشد. این همان واقعیتی است که جهان باید با صراحت درباره آن سخن بگوید؛ واقعیتی که ثابت میکند فناوری، اگر از چارچوبهای اخلاقی و انسانی جدا شود، میتواند به خطرناکترین ابزار سلطه در عصر جدید تبدیل گردد.