ایجاد تنش از سوی آمریکا علیه ایران در خلیج فارس و آبراهه کلیدی تنگه هرمز، صنعت خودروسازی جهان را به شدت تهدید میکند. بحرانی که باعث شده صنایع خودروسازی دنیا برای مقابله با این خطرات، سیاستهایی از جمله تعدیل نیرو و کاهش تولید در پیش بگیرند.
نورنیوز- گروه اقتصادی: غولهای خودروسازی جهان در بحبوحه افزایش خطرات ژئوپلیتیکی و اقلیمی، در حال ارزیابی مجدد زنجیرههای تأمین جهانی خود هستند. به دنبال حملات آمریکایی_ صهیونیستی علیه کشورمان و پاسخ مشروع ایران به این حملات، با بستن تنگه هرمز که گلوگاه نفت و انرژی جهان است، هزینههای کالا و لجستیک هر روز با افزایش چشمگیری مواجه میشود. همچنین با کیش و مات شدن دونالد ترامپ در تنگه هرمز به دنبال پاسخ ایران، نیروهای آمریکایی نیز اقدام به محاصره این تنگه کرده و تهدید کردهاند هر کشتیای که از مسیر تنگه هرمز عبور کند و به ایران عوارض پرداخت کرده باشد هدف حمله یا توقیف قرار خواهد گرفت.
از این رو تحلیلگران اقتصادی هشدار دادهاند صنایع و برندهای مطرح خودروسازی باید شبکههای تأمین خود را برای شناسایی آسیبها و جلوگیری از خسارتهای بیشتر، بر اساس بودجه و استراتژی جدید پس از رخ دادن این بحران بازترسیم کنند. در حقیقت ایجاد تنش از سوی آمریکا علیه ایران در این آبراه کلیدی، صنعت خودروسازی جهان را به شدت تهدید میکند. بحرانی که باعث شده صنایع خودروسازی دنیا برای مقابله با این خطرات به تکاپو افتاده و سیاستهایی متفاوت از جمله تعدیل نیرو و کاهش تولید و سود سالانه در پیش بگیرند.
در ادامه تحلیلی که به قلم ایلخان اوزسویم در سایت ams؛ (Automotive Manufacturing Solutions / راهکارهای تولید خودرو) منتشر شده در مییابیم که افزایش قیمت خودرو و مشکلات تأمین مواد اولیه برای تولید پس از جنگ تحمیلی سوم فقط به کشور ما اختصاص ندارد و این تنش همچون تیغی دولبه است که همه برندهای بزرگ دنیا را با تهدید مواجه کرده است.
برای مثال تویوتا؛ غول خودروسازی ژاپن و بزرگترین خودروساز جهان، به تازگی اعلام کرد سود خالص سهماهه اخیرش (از ژانویه تا ماه مارس 2026) به دلیل جنگ علیه ایران و بحرانهای خاورمیانه، همچنین اعمال تعرفه تجاری 25 درصدی آمریکا، با ۵۰ درصد کاهش به ۵۶۹.۴ میلیارد ین (۳.۶ میلیارد دلار) رسیده است. با وجود استقبال از خودروهای هیبریدی، اما به دلیل گرانی سوخت، هزینههای بالای انرژی و مشکلات عرضه، سود خودروسازان بزرگ به شدت تحتالشعاع قرار گرفته است. علاوه بر این چالشها، رقابت با خودروسازان چینی هم میزان فشارها روی مدیران کمپانیهای بزرگ خودروسازی را چند برابر کرده است.
ترامپ ادعا میکند که در حال حاضر «بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار» سرمایهگذاری در صنعت خودروسازی ایالات متحده در حال انجام است. البته هیچ اشارهای به هزینه این اقدام و گران شدن خودرو برای مصرفکنندگان آمریکایی نکرده است. با افزایش تعرفههای کمرکی تا ۲۵ درصد، میانگین قیمت خرید یک خودرو در آمریکا میتواند از ۳۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ دلار افزایش یابد. حتی ایلان ماسک، مدیرعامل تسلا اذعان کرده که «این امر بر قیمت قطعات تسلا که از کشورهای دیگر وارد میشوند، تأثیر خواهد گذاشت و تأثیر آن بر هزینهها قابل اغماض نیست.»
انجمن صنایع خودروسازی آلمان (VDA) این اقدام ترامپ را «نشانهای مهلک برای آینده تجارت آزاد» خواند. حتی انجمن تولیدکنندگان خودرو آمریکا (ACEA ) هم در این زمینه سکوت نکرد و درباره «تأثیر منفی» این اقدام بر صنایع خودروسازی جهان، ازجمله برای تولیدکنندگان آمریکایی هشدار داد.
توافق تابستان گذشته که مفاد آن هنوز از سوی طرف اروپایی تصویب نشده، در حال حاضر به حالت تعلیق درآمده است. همچنین واکنش اروپا به توانایی بروکسل در هماهنگ کردن مذاکره و اقدام تلافی در یک بازه زمانی سازگار با سرعت اعلامیههای آمریکا بستگی دارد. برای ترامپ، تعرفهها، موضوع به موضوع، به عنوان سریعترین ابزار در زرادخانه دیپلماتیک او در حال ظهور هستند.
ترامپ در اول ماه مه سال جاری اعلام کرد که تعرفههای گمرکی برای خودروهای اروپایی را به ۲۵ درصد افزایش خواهد داد، در حالی که این رقم در توافق تابستان گذشته ۱۵ درصد بود. بسیاری از تحلیلگران این اقدام را انتقامجویی ترامپ از اروپا میدانند؛ چرا که حاضر به مشارکت با آمریکا در جنگ علیه ایران نشدند. البته هدف اصلی این انتقامگیری بیشتر متوجه آلمان است که در سال ۲۰۲۴، ۴۴۵هزار خودرو به ارزش ۲۴.۸ میلیارد دلار به آمریکا تحویل داد.
ترامپ چندین شریک اروپایی را متهم کرد که از هرگونه مشارکت نظامی در تنگه هرمز خودداری کردهاند. اعلام این خبر توسط رئیس جمهور آمریکا، چارچوبی را که چند ماه قبل مورد مذاکره قرار گرفته بود، زیر سوال میبرد. اما کمیسیون اروپا تا این مرحله رسماً هیچ اقدام تلافیجویانهای را آغاز نکرده و همچنان به رفع مشکلات از مسیر مذاکرات و دیپلماسی معتقد است.
با افزایش قیمت نفت به دنبال بسته شدن تنگه هرمز، مصرفکنندگان جهان به سمت نمایندگیهای چینی گرایش بیشتری پیدا کردهاند؛ چرا که خودروهای برقی را با قیمتهای مقرون بهصرفه عرضه میکنند. روندی که نگرانی تولیدکنندگان ژاپنی را بیش از پیش برانگیخته است.
نفت بالای ۱۰۰ دلار و مارپیچ هزینههای انرژی
هر چند که آتشبس ایران، آرامشی کوتاه برای بازار به ارمغان آورده است؛ اما زخمهای این تنشها بر پیکر صنایع همچنان عمیق است. توقف درگیریها طی هفتههای اخیر کاهش قیمت نفت را به دنبال داشته و بازارهای جهانی در هشتم آوریل جانی تازه گرفتند؛ اما برای خودروسازانی که با بحران کمبود آلومینیوم، افزایش سرسامآور هزینه انرژی و تعویق سرمایهگذاریها روبهرو هستند، یافتن مسیر بازگشت به شرایط عادی تازه آغاز کار است.
قطعا برای تولیدکنندگان و مدیران کارخانهها، پیامدهای منفی بحران انرژی مسئلهای کاملا ملموس و پایدار است. کارگاههای رنگ، کورههای ریختهگری، خطوط قالبسازی و واحدهای پوششدهی سطح، همگی تا پیش از شروع جنگ، بر پایه پیشفرضیات و محاسباتی ثابت با هزینههایی قابل پیشبینی فعالیت میکردند. اما این فرضیات محاسباتی زمانی که نفت به ۱۱۲ دلار رسید، کاملا به هم ریخت و کارخانهها تحت فشار شدیدی قرار گرفتند. حالا حتی با وجود کاهش قیمتها و با نفت ۹۹ تا ۱۰۴ دلاری در زمان آتشبس، فاصله میان هزینه واقعی و برآوردهای قبلی همچنان عمیق است و با شرایط فعلی نیز همخوانی چندانی ندارند.
در اروپا که قیمتهای انرژی صنعتی حتی قبل از شروع بحران هم به دو برابر رسیده بود؛ اصلا نشانهای از بازگشت به شرایط عادی قبل و کاهش ساختاری وجود ندارد. شاخصهای گاز طبیعی TTF هلند همچنان به شدت بالا هستند و بانک مرکزی اروپا همزمان با پیشبینی افزایش تورم سال ۲۰۲۶، کاهش رشد اقتصادی و کاهش تولید ناخالص داخلی را برآورد کرده است. حتی یک مدل اقتصادی دانشگاه آکسفورد، پیش از این هشدار داده بود که بریتانیا و منطقه یورو در معرض خطر رکود قرار گرفتهاند؛ و حالا انسداد تنگه هرمز این تصویر را برای اروپا تیرهتر کرده است.
رابرت مکنالی، تحلیلگر انرژی در گروه انرژی راپیدان، از همان ابتدای درگیریها درباره خطرات آن هشدار داد: «بسته شدن طولانی مدت تنگه هرمز، یعنی رکود قطعی جهانی.» هشداری که امروز بیش از هر زمان واقعی به نظر میرسد.
بحران آلومینیوم، پلیمرها و خودروهای برقی
عواقب این بحران برای صنعت خودروسازی بسیار فراتر از افزایش قیمت سوخت است. زیرساختهای تولید آلومینیوم در خلیج فارس که سهم قابل توجهی از آلومینیوم اولیه مورد استفاده در سازههای بدنه خودرو، قطعات موتور، درها و اجزای سیستم انتقال قدرت را تأمین میکنند، در حال حاضر به شدت آسیب دیدهاند. (زیرا حملات آمریکایی_ صهیونیستی به صنایع فولاد و پتروشیمی کشورمان که با حمایت کامل کشورهای عربی انجام شد نه تنها به زیرساختهای کشورمان آسیب زد؛ بلکه پاسخ مشروع ایران را به دنبال داشت و این صنعت را با مشکل مواجه کرد.)
از جمله آلومینیوم بحرین (آلبا)، بزرگترین کارخانه ذوب تک سایته جهان با ظرفیت سالانه ۱.۶ میلیون تن، تولید خود را ۱۹ درصد کاهش داد و درخصوص تحویلها وضعیتی اضطراری اعلام کرد. کارخانه الطویله شرکت آلومینیوم امارات گلوبال در ابوظبی پس از حملات موشکی و پهپادی ایران در ۲۸ ماه مارس به طور کامل متوقف شد.
از سوی دیگر، کارخانه «قطالوم» مستقر در قطر؛ که حاصل سرمایهگذاری مشترک بین شرکت نورسک هیدرو و شرکت تولید آلومینیوم قطر است، پس از اختلال در زیرساختهای انرژی قطر تعطیل شد. مجموع ظرفیت این سه مجموعه حدود ۵۷۰ هزار تن در سال است؛ ظرفیتی که اکنون یا متوقف شده یا به شدت کاهش یافته است. در نتیجه؛ قیمت جهانی آلومینیوم به بالاترین سطح خود در چهار سال اخیر رسیده است.
دنیل هریسون، تحلیلگر ارشد خودرو در Ultima Media نوشت: «انسداد تنگه هرمز فقط باعث افزایش قیمت انرژی یا اختلال در زنجیره تأمین نشده؛ بلکه این بحران کل زنجیره ارزش شامل هر نوع مواد اولیه مورد نیاز در تولید خودرو را تحت تأثیر قرار داده است؛ از فولاد و آلومینیوم گرفته تا پلاستیک، لاستیک، شیشه، نیمههادیها و حتی هلیوم مورد استفاده در تولید باتری خودروهای برقی.
نگرانیها درباره پلیمرها نیز جدی است. حدود ۸۵ درصد صادرات پلیاتیلن خاورمیانه از تنگه هرمز عبور میکند و نزدیک به یکسوم تجارت دریایی متانول جهان نیز وابسته به همین مسیر است؛ موادی که در تولید رزینها، پوششها و پلاستیکهای مورد استفاده در مونتاژ خودرو نقشی کلیدی دارند. اوشا هیلی، استاد مدیریت زنجیره تأمین در دانشگاه ایالتی ویچیتا، هشدار میدهد: «کمبود کالاها و انباشت سفارشها، قیمت بستهبندی، قطعات خودرو و کالاهای مصرفی را افزایش خواهد داد.»
اما ضربه اصلی شاید به صنعت خودروهای برقی باتریدار وارد شود. گرافیت مصنوعی مورد استفاده در آند باتریهای این قبیل خودروها عمدتاً از کک نفتی؛ یک محصول جانبی پالایش نفت تولید میشود. وقتی پالایشگاهها در دوره جهش قیمت نفت، تولیدات سودآورتری را در اولویت قرار میدهند، عرضه کک نفتی کاهش مییابد و هزینه گرافیت مصنوعی بالا میرود. همچنین، قطر حدود ۳۰ درصد از هلیوم جهان را تأمین میکند؛ گازی حیاتی برای خنکسازی در تولید نیمههادیها و ساخت سلولهای باتری خودروهای برقی. اختلال مداوم در عرضه هلیوم، فشار بر صنعت خودروهای الکتریکی را دوچندان کرده است.
منبع: AMS
Automotive Manufacturing Solutions