31 اردیبهشت در تقویم سلامت ایران به نام روز ملی اهدای عضو شناخته میشود؛ روزی برای یادآوری تصمیمی که میتواند مرز میان مرگ و زندگی باشد. این روز در حالی فرا رسید که شبکه پیوند اعضا در کشور پس از شرایط جنگی اخیر با کاهش چشمگیر پیوند، اختلال در انتقال اعضا و کمبود دارو روبهرو شده و 27 هزار بیمار همچنان در انتظار عضو مناسب هستند.
نورنیوز- گروه اجتماعی: آخرین روز اردیبهشت، روزی است که در تقویم سلامت ایران به نام «روز ملی اهدای عضو» ثبت شده؛ روزی برای یادآوری تصمیمی بزرگ که میتواند زندگی دوباره به بیماران ببخشد. اهدای عضو، نمادی از ایثار و نوعدوستی است؛ تصمیمی که خانوادههای بیماران دچار مرگ مغزی میگیرند تا در دل اندوه، امید را در زندگی دیگران زنده نگه دارند و حیات دوبارهای به بیماران نیازمند ببخشند. اما با شروع جنگ تحمیلی سوم و حمله دشمن آمریکایی صهیونیستی روند اهدای عضو و پیوند اعضا به بیماران نیازمند نیز با چالش هایی مواجه شد. در حالی که تا قبل از جنگ تحمیلی هر ۲ساعت یک بیماردر صف انتظار پیوند فوت می کرد اما بعد از جنگ در هر یک ساعت 2 تا 3 بیمارنیازمند پیوند به دلیل نرسیدن عضو حیاتی از دنیا می رود. با وجود اینکه فرهنگ ایثارگری و فداکاری مردم ایران بعد از این جنگ برای اهدای عضو پرشورتر از گدشته شده است اما برخی موانع نتوانسته این فداکاری را به پیوند اعضای حیاتی به بیماران نیازمند گره بزند.
دکتر امید قبادی نایب رئیس هیات مدیره انجمن اهدای عضو ایرانیان به مناسبت روز ملی اهدای عضو در گفت و گو با پایگاه خبری نورنیوز از این موانع و مشکلات و همچنین چالش های پیش رو و وضعیت کنونی اهدای عضو در ایران گفت.
دکتر قبادی با بیان اینکه ایران در سالهای گذشته در حوزه پیوند اعضا به جایگاهی قابل توجه دست یافته است گفت: کشورمان سالها رتبه نخست آسیا را در این حوزه در اختیار داشته و تنها کشوری در منطقه خاورمیانه محسوب میشود که تمامی انواع پیوند اعضا را با نتایج موفق انجام میدهد. این دستاورد حاصل سالها تلاش متخصصان، توسعه زیرساختهای درمانی و همچنین فرهنگسازی اجتماعی درباره اهمیت اهدای عضو بوده است.
وی ادامه داد: با وجود این پیشرفتها، چالشهای مهمی همچنان در مسیر توسعه اهدای عضو وجود داشته است. یکی از مهمترین این چالشها، عدم آگاهی کافی درباره تفاوت میان مرگ مغزی و کما است. در حالی که در کما امکان بازگشت بیمار وجود دارد، در مرگ مغزی سلولهای مغز بهطور کامل و غیرقابل بازگشت از بین میروند و بیمار از نظر علمی و پزشکی فوت شده محسوب میشود. در ایران تشخیص مرگ مغزی تنها پس از بررسی دقیق توسط تیمی متشکل از متخصصان مغز و اعصاب، جراح مغز و اعصاب، متخصص داخلی و پزشک قانونی تأیید میشود.
با این حال، حتی پیش از بحرانهای اخیر نیز کمبود عضو قابل پیوند یکی از مشکلات جدی نظام سلامت بود. بر اساس آمارها، هر دو ساعت یک بیمار در لیست انتظار پیوند به دلیل نرسیدن عضو مناسب جان خود را از دست میدهد؛ در حالی که سالانه حدود ۷ هزار عضو قابل پیوند به دلیل عدم رضایت برای اهدای عضو، به خاک سپرده میشود.
افت پیوند اعضا در سایه بحران
دکتر قبادی با اشاره به اینکه در ماههای اخیر و همزمان با شرایط جنگی، شبکه اهدای عضو کشور با چالشهای جدیتری روبهرو شده است گفت: طبق برآوردها، میزان برداشت و پیوند اعضا در برخی استانها بین ۵۰ تا ۷۰ درصد کاهش یافت؛ رقمی که نشاندهنده فشار قابل توجه بر این چرخه حیاتی است.
وی افزود: محدود شدن مسیرهای انتقال هوایی و اختلال در حملونقل یکی از مهمترین عوامل این کاهش بود. در فرآیند پیوند، زمان نقش تعیینکنندهای دارد و اعضای پیوندی باید در کوتاهترین زمان ممکن از محل برداشت به مرکز پیوند منتقل شوند. هرگونه اختلال در این زنجیره میتواند فرصت پیوند را از بین ببرد. از سوی دیگر، کمبود دارو برای بیماران در لیست انتظار و همچنین بیماران پیوند شده، چالش دیگری بود که در این دوره تشدید شد. بیماران پیوندی برای ادامه زندگی نیازمند مصرف منظم داروهای خاص هستند و هرگونه اختلال در تأمین این داروها میتواند سلامت آنان را به خطر بیندازد.
تمرکز کادر درمان بر رسیدگی به مجروحان جنگی نیز باعث شد بخشی از ظرفیت مراکز درمانی و نیروهای متخصص به این حوزه اختصاص پیدا کند. همچنین اختلال در ارتباطات و اینترنت، روند هماهنگی میان واحدهای اهدای عضو و مراکز پیوند را با دشواریهایی همراه کرد.
دکتر قبادی درادامه گفت: در کنار این مسائل، خانوادههای اهداکننده عضو نیز با مشکلات اقتصادی و روانی بیشتری مواجه شدند. تاکنون حدود ۱۵ هزار خانواده در ایران با تصمیم ایثارگرانه خود اعضای عزیزانشان را اهدا کردهاند و به همین دلیل به «خانوادههای جانبخش» شناخته میشوند. در بسیاری از کشورها این خانوادهها از نظر اقتصادی جزو اقشار آسیبپذیر محسوب میشوند و در شرایط بحرانی فشار بیشتری را تحمل میکنند.
«همنفس»؛ تلاشی برای احیای چرخه زندگی
نایب رئیس هیات مدیره انجمن اهدای عضو ایرانیان در ادامه گفت: در واکنش به این شرایط، اقداماتی برای مدیریت بحران و بازگرداندن چرخه اهدای عضو به وضعیت پایدار آغاز شد. از همان هفتههای نخست، هماهنگی میان واحدهای اهدای عضو سراسر کشور شکل گرفت و دستورالعملهایی برای مدیریت شرایط جنگ و پساجنگ تدوین شد. همچنین کارگروههایی برای پیگیری درمان بیماران، تأمین دارو و حمایت از خانوادههای اهداکننده تشکیل شد. با همکاری سازمان نظام پزشکی، طرح «مهرورزی» نیز شکل گرفت و تعدادی از پزشکان برای ارائه خدمات داوطلبانه به خانوادههای اهداکننده عضو اعلام آمادگی کردند.
وی افزود: با وجود تمام مشکلات، نکته امیدبخش در این میان افزایش رضایت خانوادهها برای اهدای عضو در همین شرایط دشوار بود؛ موضوعی که نشان میدهد حس همبستگی و نوعدوستی در جامعه ایرانی همچنان زنده است. در واقع مشکل اصلی در این دوره نه کاهش رضایت خانوادهها، بلکه محدودیت امکانات برداشت و پیوند بوده است. اکنون همزمان با فرارسیدن ۳۱ اردیبهشت، «پویش همنفس» به عنوان یک فراخوان ملی برای حمایت از بیماران نیازمند پیوند آغاز شده است. هدف این پویش، جلب مشارکت عمومی و تقویت زیرساختهای حوزه اهدای عضو است تا چرخه حیاتی پیوند بار دیگر با قدرت بیشتری فعال شود. مردم میتوانند با ارسال کد ملی خود به شماره ۳۴۳۲ برای دریافت کارت اهدای عضو اقدام کنند. این کارت اقدامی فرهنگی برای افزایش آگاهی عمومی و اعلام تمایل افراد به اهدای عضو است و میتواند در گسترش این فرهنگ انسانی نقش مؤثری داشته باشد.
وی در پایان گفت: در شرایطی که ۲۷ هزار بیمار در لیست انتظار پیوند قرار دارند، اهمیت این موضوع بیش از هر زمان دیگری احساس میشود. در این روزها و شب ها که مردم با پیوستن میلیونی به پویش جان فدا برای دفاع از وطن اعلام آمادگی کرده اند چه بهتر خواهد بود که در پویش اهدای عضو به بیماران نیازمند نیز داوطلب شوند. اهدای عضو تصمیمی است که میتواند زندگی چندین بیمار را نجات دهد و امید را به خانوادههای بسیاری بازگرداند؛ تصمیمی که در روز ۳۱ اردیبهشت هر سال آن را به ما یادآوری میکند.