دریاسالار شهید علی شمخانی تا آخرین روزهای زندگی، با کتاب مأنوس بود؛ مردی اهل مطالعه، تحقیق و اندیشه که آخرین کتاب در دستانش، روایتی از تاریخ پنهان ترورهای اسرائیل بود.
نورنیوز-گروه فرهنگی: در میان تمام روایتهایی که از زندگی دریاسالار شهید علی شمخانی نقل شده، شاید هیچ ویژگیای به اندازه انس عمیق او با کتاب، مطالعه و تحقیق، نتواند ابعاد واقعی شخصیت او را آشکار کند. بسیاری او را به عنوان فرماندهای راهبردی، سیاستمداری باتجربه و مدیری امنیتی میشناختند، اما آنان که از نزدیک با او معاشرت داشتند، از انسانی سخن میگفتند که کتاب بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمرهاش بود. بسیاری، شمخانی را با مسئولیتهای امنیتی، نظامی و سیاسیاش میشناختند، اما نزدیکان او بارها گفتهاند که پشت چهره جدی و راهبردی این فرمانده ارشد، روحیهای جستوجوگر، اهل تفکر و عاشق مطالعه پنهان بود.
او از سالهای جوانی تا واپسین لحظات حیاتش، مطالعه را نه یک سرگرمی، بلکه ضرورتی برای رشد فردی، تصمیمسازی و شناخت دقیق تحولات جهان میدانست. کتاب برای او ابزار قدرت نرم بود؛ ابزاری برای فهم عمیقتر انسان، جامعه، سیاست و امنیت.
به مناسبت آغاز نمایشگاه مجازی کتاب، یادآوری چنین شخصیتهایی اهمیت دوچندان پیدا میکند؛ شخصیتهایی که نشان دادند انس با کتاب، تنها متعلق به دانشگاهها و کتابخانهها نیست، بلکه حتی در سختترین و پیچیدهترین مسئولیتهای امنیتی و نظامی نیز میتوان اهل مطالعه، تحقیق و تفکر باقی ماند.
شمخانی از آن دسته مدیرانی بود که فقط کتاب نمیخواند؛ بلکه با متن زندگی میکرد. نقل شده است که هنگام مطالعه، بخشهای مهم کتابها را با دقت علامتگذاری میکرد، حاشیه مینوشت و نکات کلیدی را یادداشت میکرد تا بعداً دوباره به آنها بازگردد. این شیوه مطالعه، نشان میدهد که او کتاب را صرفاً برای گذران وقت نمیخواست، بلکه مطالعه را نوعی سرمایهگذاری فکری میدانست.
یکی از آخرین کتابهایی که شهید علی شمخانی در گفتوگوی معروف خود با جواد موگویی به آن اشاره کرد، مجموعه «تو زودتر بکش» نوشته رونین برگمن بود؛ کتابی درباره تاریخ پنهان ترورهای سازمانیافته اسرائیل و عملیاتهای مخفی موساد.
در بخشی از آن مصاحبه، جواد موگویی از او پرسید که چرا به نظرش اسرائیل در ابتدای جنگ دوازدهروزه، او را هدف سوءقصد قرار داده است. شمخانی در پاسخ، با اشاره به محتوای همین کتاب، تأکید کرد که سالها به عنوان یک سرباز برای تولید قدرت برای ایران تلاش کرده و اسرائیل نیز چون قدرت ایران را تهدیدی برای خود میداند، افرادی را که در فرآیند قدرتسازی جمهوری اسلامی نقش مؤثر داشتهاند، هدف قرار میدهد.
این پاسخ، تنها یک تحلیل سیاسی نبود؛ بلکه نشان میداد شهید شمخانی با مطالعه مستمر و دقیق، تلاش میکرد رفتار و منطق امنیتی دشمن را از خلال اسناد و روایتهای معتبر بشناسد. او باور داشت شناخت دشمن، بخشی از اقتدار ملی است و بدون مطالعه و تحلیل عمیق، نمیتوان در میدان پیچیده نبردهای اطلاعاتی و راهبردی موفق بود. کتابهای سیاسی، امنیتی، تاریخی و اطلاعاتی همواره در سبد مطالعاتی او قرار داشتند و عادت داشت هنگام مطالعه، بخشهای مهم را با ماژیکهای رنگی علامتگذاری کرده و نکات کلیدی را یادداشت کند.
امروز جامعه ما بیش از هر زمان دیگری به ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی نیاز دارد. نسلی که کتاب بخواند، بهتر تحلیل میکند، کمتر فریب میخورد و عمیقتر میاندیشد. کتاب، حافظه تاریخی ملتها را زنده نگه میدارد و قدرت تشخیص را افزایش میدهد.
نمایشگاه مجازی کتاب نیز فرصتی ارزشمند برای بازگشت دوباره جامعه به فرهنگ مطالعه است؛ فرصتی برای آنکه خانوادهها، جوانان و دانشجویان، کتاب را دوباره به متن زندگی خود بازگردانند. اگر امروز از شخصیتهایی مانند شهید علی شمخانی تجلیل میشود، یکی از مهمترین دلایل آن، همین پیوند عمیق او با دانایی، مطالعه و تفکر است.
فرهنگ کتابخوانی، تنها یک عادت فردی نیست؛ بلکه مسئلهای تمدنی است. جامعهای که اهل مطالعه باشد، در برابر جنگ روایتها، عملیات روانی و تحریف حقیقت، مقاومتر خواهد بود. شاید به همین دلیل است که دشمنان یک ملت، پیش از هر چیز تلاش میکنند سطح آگاهی عمومی را کاهش دهند و مردم را از مطالعه دور کنند.
این اتفاق، صرفاً یک انتخاب مطالعاتی معمولی نبود. مردی که سالها در متن تحولات امنیتی منطقه حضور داشت، در واپسین روزهای عمر خود مشغول مطالعه کتابی بود که لایههای پنهان ماشین ترور اسرائیل را روایت میکرد؛ گویی او میخواست دشمن را نه از پشت تریبونها، بلکه از درون اسناد، روایتها و اعترافات خودِ اسرائیلیها بشناسد.
کتاب «تو زودتر بکش» برای شمخانی فقط یک اثر سیاسی یا امنیتی نبود؛ بلکه سندی برای شناخت منطق حاکم بر ساختار امنیتی اسرائیل محسوب میشد. او به خوبی میدانست که در نبردهای پیچیده امروز، شناخت ذهنیت دشمن، مهمتر از شناخت تجهیزات اوست.
همین نگاه عمیق به مطالعه، تفاوت فرماندهانی چون شمخانی را با بسیاری از چهرههای صرفاً سیاسی روشن میکند. او اهل تحلیل بود؛ اهل خواندن و فهمیدن. برای همین نیز حتی در پرمشغلهترین روزهای مسئولیت، کتاب از زندگیاش حذف نمیشد.
در تاریخ معاصر، کمتر کتابی توانسته است به اندازه «تو زودتر بکش» پرده از سازوکار امنیتی و اطلاعاتی اسرائیل کنار بزند. اثری که نه از زبان مخالفان اسرائیل، بلکه از زبان یک روزنامهنگار اسرائیلی روایت میشود؛ روزنامهنگاری که سالها در قلب رسانههای جریان اصلی رژیم صهیونیستی حضور داشته و اکنون با تکیه بر هزاران سند و صدها مصاحبه، تاریخ مخفی ترورهای سازمانیافته اسرائیل را بازخوانی کرده است.
رونین برگمن، نویسنده کتاب، با ورود به لایههای پنهان موساد، شینبت و ساختار امنیتی اسرائیل، تصویری را ترسیم میکند که با تبلیغات رسمی این رژیم تفاوتی بنیادین دارد. او نشان میدهد چگونه ترور، حذف فیزیکی مخالفان و عملیاتهای مخفیانه، نه یک اقدام استثنایی، بلکه ستون اصلی سیاست امنیتی اسرائیل بوده است.
در بخشهای پایانی مجموعه «تو زودتر بکش»، روایت کتاب به دوران معاصر نزدیکتر میشود؛ دورانی که ترورهای هدفمند، از خیابانهای بیروت و دمشق تا قلب تهران امتداد پیدا میکند. برگمن در این بخش، به ترور فرماندهان مقاومت، دانشمندان هستهای ایران و عملیاتهای پیچیده اطلاعاتی و سایبری اشاره میکند.
او از شیوههایی سخن میگوید که بیشتر شبیه سناریوهای فیلمهای جاسوسی هستند؛ انفجار تلفنهای همراه، بمبگذاری در خودروها، پهپادهای مسلح، عملیاتهای چندلایه اطلاعاتی و استفاده از ابزارهای پیچیده امنیتی برای حذف فیزیکی اهداف.
شاید برای همین بود که این کتاب، مورد توجه شهید علی شمخانی قرار گرفت؛ شخصیتی که سالها در متن مهمترین تحولات امنیتی و راهبردی منطقه حضور داشت و همواره تلاش میکرد شناختی دقیق، عمیق و مستند از دشمن به دست آورد.
او تا آخرین روزهای زندگی، کتاب را کنار نگذاشت و مطالعه را بخشی از مسئولیت فکری و ملی خود میدانست و همواره به مسئولین دفتر و یا همکاران و دوستان نزدیکش خرید آخرین تازه های کتاب را سفارش می داد. همین روحیه علمی و مطالعاتی بود که از او شخصیتی متفاوت ساخت؛ مدیری که تصمیمگیری را بدون مطالعه، تحقیق و شناخت عمیق ممکن نمیدانست.
سرانجام این فرمانده عالیرتبه و فرهیخته، در روز نهم اسفند ماه سال ۱۴۰۴، در حملهای که از سوی دولتهای تروریستی آمریکا و اسرائیل طراحی شده بود به شهادت رسید؛ اما نام او نه فقط در عرصه سیاست و امنیت، بلکه در حافظه فرهنگی و فکری جامعه نیز به عنوان مدیری اهل مطالعه، اندیشه و کتاب باقی خواهد ماند.