سفر سیدعباس عراقچی به نشست بریکس در دهلینو، نمادی از دیپلماسی فعال ایران در نظم نوین جهانی است؛ سفری که همگرایی منطقهای، امنیت تنگه هرمز و درسهای جنگ رمضان را در کانون توجه قرار داده است.
نورنیوز-گروه سیاسی: سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، در روزهای ۲۴ و ۲۵ اردیبهشتماه برای حضور در نشست وزرای خارجه بریکس به دهلینو سفر میکند؛ سفری که از یکسو نمادی از تداوم دیپلماسی همسایهمحور و تعاملگرای جمهوری اسلامی ایران با قدرتهای نوظهور جهانی است و از سوی دیگر، در پرتو تحولات ناشی از جنگ رمضان، میتواند حامل پیامها و رویکردهای تازهای در معادلات منطقهای و بینالمللی باشد. در این چارچوب، نقش ایران در مدیریت تنگه هرمز، ظرفیتهای بومی هستهای و تجربیات راهبردی کشور در حوزه مقاومت و مقابله با فشارهای خارجی، جایگاهی ویژه در آیندهنگری بریکس خواهد داشت.
ایران و هند؛ بازتعریف مناسبات در نظم در حال گذار جهانی
بخشی از سفر عراقچی را میتوان در چارچوب دیپلماسی منطقهمحور جمهوری اسلامی ایران و روند روبهگسترش روابط تهران ـ دهلینو ارزیابی کرد. هند با برخورداری از ظرفیتهای گسترده جمعیتی، از جمله جمعیت قابلتوجه مسلمانان، جایگاه ژئوپلیتیکی ممتاز، اقتصاد رو به رشد، فناوریهای پیشرفته و نقشآفرینی فزاینده در معادلات جهانی، از اهمیت ویژهای در سیاست خارجی ایران برخوردار است.
در مقابل، مناسبات انرژی، همکاریهای فنی و تخصصی، تعاملات در جهان اسلام و مشارکت در پروژههای راهبردی همچون چابهار، از مهمترین مؤلفههای مورد توجه هند در روابط با تهران به شمار میرود. هرچند مقامات هندی در مقاطعی، توسعه روابط با آمریکا و رژیم صهیونیستی را مسیری برای تحقق اهداف راهبردی خود تلقی میکردند، اما تحولات ناشی از جنگ رمضان، ناپایداری و شکنندگی این محاسبات را آشکار ساخت.
در همین چارچوب، بازگشت هند به خرید انرژی از ایران و روسیه و نیز گسترش رایزنیهای دیپلماتیک با تهران برای تضمین عبور نفتکشها و کشتیهای حامل انرژی از تنگه هرمز، نشانهای از واقعگرایی جدید در سیاست خارجی دهلینو محسوب میشود.
با توجه به تحولات جدید منطقه، کاهش اعتماد جهانی به آمریکا و افزایش انزجار بینالمللی از عملکرد رژیم صهیونیستی، میتوان نشانههای روشنی از بازتعریف مناسبات ایران و هند را مشاهده کرد؛ روندی که خودداری دهلینو از همراهی با تحریمهای ادعایی آمریکا علیه ایران در حوزه انرژی و تأکید بر توسعه روابط دوجانبه، از مهمترین نمودهای آن است. روابطی که افزون بر همکاریهای دوجانبه، در قالب سازوکارهایی چون بریکس و سازمان همکاری شانگهای نیز قابل تعریف و تعمیق است.
بریکس؛ شکست روایت انزوای ایران و تثبیت دیپلماسی فعال تهران
در شرایطی که آمریکا همچنان مدعی مهار ظرفیتهای ایران و منزویسازی جهانی جمهوری اسلامی است، حضور عراقچی در نشست بریکس، بار دیگر بیپایه بودن این ادعاها را آشکار میسازد.
بریکس با حضور کشورهایی چون برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، امارات متحده عربی، ایران، اندونزی، بولیوی و نیجریه، مجموعهای گسترده با مساحتی بالغ بر ۳۹ میلیون و ۷۴۶ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی حدود ۳.۲۱ میلیارد نفر را در بر میگیرد؛ مجموعهای که حدود ۲۶.۷ درصد از مساحت زمین و بیش از ۴۱ درصد جمعیت جهان را شامل میشود. حضور دو عضو دارای حق وتو در شورای امنیت، یعنی چین و روسیه، نیز بر وزن راهبردی این بلوک افزوده است.
عضویت ایران در چنین مجموعهای، عملاً روایت تحریم و انزوای جمهوری اسلامی را با چالش جدی مواجه ساخته و نشان داده است که تهران نهتنها منزوی نشده، بلکه به بخشی از روندهای جدید شکلدهنده نظم جهانی تبدیل شده است.
جمهوری اسلامی ایران طی سالهای اخیر با ارائه ابتکارات و طرحهای راهبردی، نقشی مؤثر در پیشبرد اهداف بریکس ایفا کرده و اکنون نیز در پرتو تحولات ناشی از جنگ رمضان، ضرورت همگرایی مؤثرتر اعضای این بلوک بیش از گذشته احساس میشود. ایران با اتکا به تجربیات ارزشمند خود در مقابله با تحریمها، تهدیدات امنیتی و مقابله با سلطهگریهای آمریکایی ـ صهیونیستی، میتواند سهمی تعیینکننده در ارتقای ظرفیتهای راهبردی بریکس داشته باشد.
حضور عراقچی در نشست بریکس را باید نمادی از مسئولیتپذیری ایران در مسیر تحقق اهداف این ائتلاف و انتقال تجربیات مقاومت و تابآوری به سایر اعضا دانست.
نکته قابل توجه آن است که در حالی آمریکا از «محاصره دریایی ایران» سخن میگوید، گستره جغرافیایی بریکس و شانگهای، بهویژه ظرفیتهای زمینی و کریدوری میان اعضا، نشان میدهد که تجارت جهانی دیگر صرفاً متکی بر مسیرهای سنتی دریایی نیست و تحریمپذیری آن کاهش یافته است. از این منظر، حضور وزیر امور خارجه ایران در نشست بریکس را میتوان گامی در مسیر فعالسازی هرچه بیشتر این ظرفیتهای راهبردی تلقی کرد.
جنگ رمضان و بریکس؛ ضرورت شکلگیری نظم مقاومتی جدید
نشست بریکس، همانند بسیاری از مجامع منطقهای و بینالمللی، تحت تأثیر تحولات ناشی از جنگ رمضان و پیامدهای آن بر معادلات تنگه هرمز قرار دارد.
تجاوزگری آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، آن هم در میانه روند مذاکرات، بار دیگر ماهیت ضدبشری و بحرانساز این بازیگران را برای افکار عمومی جهان آشکار ساخت. از همین رو، مقابله با این روند و تلاش برای پایان دادن به سیاستهای بیثباتکننده، میتواند به یکی از محورهای اصلی رایزنیهای بریکس تبدیل شود.
ایران با ایستادگی و تابآوری در برابر فشارها و تهدیدها، الگویی نوین از مقاومت فعال را به نمایش گذاشته است؛ الگویی که با توجه به تهدیدات مستمر آمریکا علیه بسیاری از اعضای بریکس، بهرهگیری از آن میتواند هم در سطح ملی اعضا و هم در چارچوب کلان این ائتلاف، دارای اهمیت راهبردی باشد.
جنگ رمضان همچنین ناکارآمدی و خیالی بودن بسیاری از کریدورهای جایگزین مسیرهای عبوری از ایران را آشکار ساخت و نشان داد که جمهوری اسلامی ایران همچنان امنترین و باثباتترین مسیر ترانزیتی منطقه به شمار میرود؛ در حالی که برخی کشورهای منطقه، به دلیل وابستگی امنیتی به آمریکا و رژیم صهیونیستی و فقدان استقلال راهبردی، از ایفای نقش مؤثر در معادلات کریدوری ناتوان هستند.
ایران، تنگه هرمز و معادلات جدید امنیت منطقهای
امروز جمهوری اسلامی ایران با مدیریت هوشمندانه تنگه هرمز، تأکید بر حقوق مشروع هستهای خود و تعیین شروطی همچون توقف دائمی جنگ، جلوگیری از تکرار تجاوز، جبران خسارات، رفع محاصره و تحریمهای غیرقانونی و احترام به حقوق ملت ایران، نهتنها در مسیر تأمین منافع ملی خویش گام برمیدارد، بلکه در سطحی کلانتر، به دنبال تثبیت امنیت منطقهای و جهانی است.
این رویکرد میتواند چارچوبی مؤثر برای تصمیمگیریها و جهتگیریهای آینده بریکس در قبال تحولات منطقه و جهان باشد؛ بهویژه در حوزههایی همچون حمایت از حقوق مشروع ایران در تنگه هرمز، تأکید بر حق دفاع مشروع، بهرهمندی کامل ایران از حقوق هستهای بر اساس معاهده NPT، مقابله با تحریمهای یکجانبه و ایستادگی در برابر سلطهگری آمریکا و تجاوزات رژیم صهیونیستی.
امروز بریکس، با ظرفیتهایی که ایران در جریان جنگ رمضان ایجاد کرده، در موقعیتی تاریخی قرار دارد؛ موقعیتی که میتواند با قرار گرفتن در سمت درست تحولات جهانی و حمایت از ملت ایران در برابر تجاوزگریهای آمریکایی ـ صهیونیستی، نقشی تعیینکننده در شکلدهی به نظم نوین جهانی ایفا کند.
بیتردید بازگشت امنیت پایدار و تضمین آزادی دریانوردی در خلیج فارس، مستلزم اتخاذ تصمیمات عقلانی، پرهیز از سیاستهای بحرانآفرین و مقابله با طرحهای تنشزای آمریکا و متحدانش است؛ روندی که بریکس، با ظرفیتهای ژئوپلیتیکی و اقتصادی خود، توان ایفای نقشی مؤثر و تعیینکننده در آن را دارد.