گزارش تازه EIA نشان میدهد جهان تا سال 2050 با رشد چشمگیر تقاضای انرژی، نفت، گاز و برق روبهرو خواهد شد؛ شرایطی که وابستگی اقتصاد جهانی به گذرگاههای راهبردی انرژی، بهویژه تنگه هرمز، را افزایش میدهد و هرگونه اختلال در این شریانها میتواند بحران گسترده اقتصادی، انرژی و امنیتی در جهان ایجاد کند.
نورنیوز-گروه اقتصادی: جدیدترین گزارش «چشمانداز بینالمللی انرژی ۲۰۲۶» منتشرشده از سوی اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA)، تصویری دقیق از آینده بازار جهانی انرژی و نقش حیاتی مسیرهای انتقال نفت و گاز ارائه میدهد؛ گزارشی که نشان میدهد جهان در دهههای آینده همچنان به سوختهای فسیلی و امنیت گذرگاههای انرژی وابسته خواهد ماند.
طبق دادههای این گزارش، تقاضای جهانی انرژی در فاصله سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۵۰ حدود ۱۳ درصد رشد خواهد کرد؛ افزایشی معادل ۱۶۰ کوادریلیون BTU که ناشی از رشد جمعیت، توسعه صنعتی و افزایش مصرف در اقتصادهای نوظهور است. در این میان، برق بیشترین نرخ رشد را تجربه میکند و تقاضای جهانی برق تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲۹ درصد افزایش مییابد؛ موضوعی که EIA آن را نتیجه توسعه اقتصاد دیجیتال، گسترش صنایع و حرکت کشورها به سمت الکتریکیسازی میداند.
در حوزه گاز طبیعی نیز روند افزایشی ادامه دارد. برآوردها نشان میدهد تقاضای جهانی گاز تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲۲ درصد بیشتر میشود؛ افزایشی معادل ۷.۷ تریلیون فوت مکعب در روز. همچنین تقاضای نفت جهان نیز در همین بازه زمانی حدود ۶ درصد افزایش یافته و بهطور متوسط ۵.۱ میلیون بشکه در روز به مصرف جهانی اضافه خواهد شد.
اما مهمترین بخش این گزارش به «شریانهای حیاتی انتقال انرژی جهان» اختصاص دارد؛ مسیرهایی که ستون فقرات تجارت نفت و گاز دنیا را تشکیل میدهند. بر اساس آمارهای سال ۲۰۲۴، تنگه مالاکا با عبور روزانه ۱۵.۲ میلیون بشکه نفت، بزرگترین مسیر انتقال نفت جهان محسوب میشود و پس از آن تنگه هرمز با ۲۰.۸ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی در روز، مهمترین گلوگاه انرژی جهان بهشمار میرود.
اهمیت تنگه هرمز زمانی بیشتر آشکار میشود که بدانیم حدود ۲۰ درصد کل مصرف نفت جهان از این مسیر عبور میکند. طبق این گزارش، بیش از یکپنجم نفت عرضهشده جهان از گذرگاهی به عرض تقریبی ۵۳ کیلومتر عبور میکند؛ موضوعی که حساسیت ژئوپلیتیکی این منطقه را به شکل بیسابقهای افزایش داده است.
گزارش EIA تأکید میکند امنیت انرژی جهان اکنون بیش از هر زمان دیگری به چند گذرگاه محدود وابسته است. در کنار هرمز و مالاکا، کانال سوئز با انتقال روزانه ۳.۴ میلیون بشکه، تنگه دربال و بسفر با ۲.۴ میلیون بشکه، کانال پاناما با ۰.۷ میلیون بشکه و گذرگاه آلاسکا با ۰.۵ میلیون بشکه در روز از دیگر مسیرهای مهم انتقال نفت جهان بهشمار میروند.
در بخش مربوط به سهم کشورها از صادرات نفت عبوری از تنگه هرمز نیز عربستان سعودی با ۶.۲ میلیون بشکه در روز در رتبه نخست قرار دارد. پس از آن امارات متحده عربی با ۳.۴ میلیون بشکه، عراق با ۳.۳ میلیون بشکه، کویت با ۲.۱ میلیون بشکه، قطر با ۱.۵ میلیون بشکه و ایران با ۱.۳ میلیون بشکه در روز قرار گرفتهاند. همچنین سایر کشورها مجموعاً حدود ۲ میلیون بشکه نفت از این مسیر حیاتی عبور میدهند.
این گزارش همچنین سهم مسیرهای مختلف از تجارت جهانی نفت را بررسی کرده است. بر این اساس، تنگه مالاکا ۴۳ درصد تجارت نفت جهان را پوشش میدهد، در حالی که سهم تنگه هرمز ۲۰ درصد است. کانال سوئز ۷ درصد، دربال و بسفر ۲ درصد و گذرگاه آلاسکا نیز ۲ درصد از تجارت نفت جهان را در اختیار دارند. مجموع تجارت جهانی نفت نیز حدود ۸۲.۶ میلیون بشکه در روز برآورد شده است.
در بازار LNG نیز تحولات مهمی در جریان است. بزرگترین مسیر انتقال LNG جهان در سال ۲۰۲۴ مربوط به صادرات قطر به آسیاست که ۸۰.۶ میلیون تن برآورد شده است. پس از آن مسیر استرالیا به آسیا با ۵۳.۷ میلیون تن، آمریکا به اروپا با ۲۵.۱ میلیون تن، آمریکا به آسیا با ۲۲.۳ میلیون تن و روسیه به اروپا با ۲۰.۶ میلیون تن قرار دارند.
در بخش دیگری از این گزارش به اهمیت راهبردی تنگه هرمز اشاره شده است؛ مسیری که عملاً تنها شاهراه دریایی صادرات نفت بسیاری از کشورهای حوزه خلیج فارس محسوب میشود و در صورت بروز هرگونه بحران، جایگزین مؤثر و سریعی برای آن وجود ندارد. به همین دلیل، هرگونه تنش نظامی، ناامنی دریایی یا اختلال در عبور کشتیها از این منطقه میتواند به جهش ناگهانی قیمت نفت، اختلال در زنجیره تأمین جهانی، افزایش هزینه حملونقل، تورم گسترده و رکود اقتصادی در بسیاری از کشورها منجر شود.
کارشناسان انرژی معتقدند بسته شدن یا محدود شدن تردد در تنگه هرمز حتی برای چند روز، میتواند بازارهای مالی جهان را دچار شوک کرده و امنیت انرژی آسیا، اروپا و آمریکا را همزمان تحت تأثیر قرار دهد. از همین رو، ثبات این گذرگاهها نهفقط یک مسئله منطقهای، بلکه موضوعی تعیینکننده برای اقتصاد و امنیت بینالمللی محسوب میشود.
در بخش پایانی گزارش، EIA تصریح میکند با وجود توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، نفت و گاز طبیعی همچنان ستون فقرات سیستم انرژی جهان باقی خواهند ماند و امنیت مسیرهای انتقال انرژی، کلید ثبات بازارهای جهانی و رشد اقتصاد بینالمللی خواهد بود. بر همین اساس، هرگونه اختلال در شریانهای حیاتی انرژی بهویژه تنگه هرمز، میتواند تبعاتی فاجعهبار برای اقتصاد جهانی، امنیت غذایی، تجارت بینالملل و ثبات سیاسی کشورها به همراه داشته باشد.