اختلال در تنگه هرمز، در جریان جنگ خلیج فارس، مسیر عبور بیش از 46 میلیون تن صادرات کود و مواد اولیه خاورمیانه را تهدید کرده و با افزایش شدید قیمتها، امنیت غذایی جهان را در معرض ریسک جدی قرار داده است.
نورنیوز-گروه اقتصادی: تحولات ژئوپلیتیکی اخیر در خاورمیانه، بهویژه تنشها و اختلالات دریایی در تنگه هرمز (جنگ خلیج فارس) در مارس ۲۰۲۶، بار دیگر اهمیت این شاهراه استراتژیک را برای تجارت جهانی برجسته کرده است. طبق دادههای منتشرشده، اختلال در کشتیرانی این مسیر باعث کاهش صادرات کود و خوراکهای شیمیایی منطقه و در نتیجه افزایش قابل توجه قیمتها شده است. این در حالی است که تنها در سال ۲۰۲۵، بیش از ۴۶.۵۸ میلیون تن از انواع کود و مواد اولیه آن از منطقه خاورمیانه صادر شده که بیش از ۹۰ درصد آن از طریق تنگه هرمز عبور کرده است.
نقشه ارائهشده نشان میدهد که شبکهای از بنادر کلیدی در خلیج فارس در معرض ریسک مستقیم این اختلال قرار دارند. در بخش شمالغربی خلیج فارس، بنادر کویت شامل مینا الاحمدی، مینا عبدالله و شعیبه فعال هستند. در عربستان سعودی، مراکز مهمی مانند رأسالخیّر و الجبیل نقش کلیدی در صادرات دارند. در بحرین بندر سitra و در قطر دو هاب اصلی یعنی رأس لفان و مسیعید دیده میشوند. امارات متحده عربی با بنادر الرویس و فجیره (در نزدیکی خروجی هرمز) یکی از بازیگران مهم است. در عمان نیز بنادر صحار، قلهات، صور و صلاله حضور دارند. در ایران نیز بندرعباس و بندر امام خمینی از گلوگاههای مهم صادراتی محسوب میشوند. این گستره جغرافیایی نشان میدهد که تقریباً تمام صادرات منطقه به عبور ایمن از هرمز وابسته است.
از نظر ترکیب محصولات، سهم قابل توجهی از صادرات جهانی مواد کلیدی از این مسیر عبور میکند. بر اساس دادههای سال ۲۰۲۵، حدود ۴۷ درصد از صادرات جهانی گوگرد، ۳۵ درصد اوره، ۲۶ درصد کود فسفاته DAP و ۲۴ درصد آمونیاک، تحت تأثیر بالقوه اختلال در تنگه هرمز قرار دارند. این ارقام بیانگر وابستگی عمیق بازار جهانی به این گذرگاه استراتژیک است.
در بخش «جریانهای صادراتی در معرض خطر» نیز مشخص شده که اوره بیشترین حجم صادرات منطقه را تشکیل میدهد و پس از آن گوگرد، آمونیاک و DAP قرار دارند. در این میان، عربستان سعودی، ایران و قطر سهمهای بزرگی از این صادرات را در اختیار دارند و کشورهای عمان، امارات، بحرین و کویت نیز در سطوح پایینتر مشارکت دارند. دادهها نشان میدهد که صادرات گوگرد از نظر حجمی بسیار قابل توجه بوده و سهم بالایی از آن به بازار جهانی اختصاص دارد.
از سوی دیگر، نمودار قیمتهای پلتس نشان میدهد که روند قیمتها از مارس ۲۰۲۵ تا مارس ۲۰۲۶ صعودی بوده است. قیمت DAP فوب عربستان سعودی در محدودهای نزدیک به ۶۰۰ تا ۸۰۰ دلار در هر تن در نوسان بوده و در ماههای پایانی به سمت سطوح بالاتر حرکت کرده است. گوگرد فوب خاورمیانه از حدود ۲۰۰ دلار به نزدیک ۷۰۰ دلار جهش داشته است. اوره فوب خاورمیانه نیز از محدوده ۴۰۰ دلار به بیش از ۵۰۰ دلار رسیده و آمونیاک فوب خاورمیانه نیز رشد محسوسی را تجربه کرده است. این افزایشها بهویژه پس از شروع درگیریها از ۲۸ فوریه شدت گرفتهاند.
افزایش قیمتها و نگرانی از کاهش عرضه، پیامدهای گستردهای برای بخش کشاورزی دارد. کودهای شیمیایی یکی از مهمترین نهادههای تولید محصولات کشاورزی هستند و هرگونه اختلال در تأمین آنها، مستقیماً بر عملکرد تولید اثر میگذارد. در نتیجه، افزایش قیمت کود میتواند به کاهش مصرف، افت بهرهوری و در نهایت افزایش قیمت مواد غذایی منجر شود.
در سطح کلان، این وضعیت میتواند کشورهای واردکننده را با چالشهای جدی مواجه کند، بهویژه اقتصادهای در حال توسعه که وابستگی بیشتری به واردات دارند. همچنین افزایش هزینه حملونقل، بیمه دریایی و ریسکهای ژئوپلیتیکی، فشار مضاعفی بر زنجیره تأمین جهانی وارد میکند.
در مجموع، تنگه هرمز نهتنها مسیر انتقال انرژی، بلکه یکی از حیاتیترین شریانهای تأمین نهادههای کشاورزی جهان است. هرگونه اختلال در این مسیر میتواند اثرات گستردهای بر امنیت غذایی، قیمتها و ثبات اقتصادی جهانی داشته باشد.