خلیج فارس اکنون «نمایشگاه قدرت ایران و اقتدار ملی» است؛ جایی که دشمنان درمییابند توان دفاعی ایران فقط در مرزهای زمینیاش تعریف نمیشود، بلکه در آبهای پیرامونی نیز دارای عمق راهبردی و قدرت پاسخگویی غیرقابل مهار است. این پهنه آبی اکنون نه فقط یک موضوع تاریخی، بلکه بخشی از صحنه جاری تقابل ارادههاست.
نورنیوز- گروه سیاسی: دهم اردیبهشت در تقویم رسمی ایران، سالهاست به نام «روز ملی خلیج فارس» ثبت شده است؛ روزی برای پاسداشت یک نام تاریخی، یادآوری بخشی از حافظه ملی و تأکید بر پیوند عمیق و پایدار و ابدی ایران با یکی از مهمترین پهنههای آبی جهان. اما روز خلیج فارس در سال جاری و در یکی از بحرانیترین شرایط منطقهای، معنایی فراتر از سالهای گذشته یافته است. در میانه جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، این مناسبت دیگر فقط یادبود یک نام یا بزرگداشت سالگرد یک پیروزی تاریخی نیست؛ بلکه به نماد ایستادگی ملی، خط مقدم امنیت کشور و صحنه نمایش قدرت بازدارندگی ایران تبدیل شده است.
اکنون خلیج فارس بیش از همیشه در متن تحولات منطقهای و جهانی قرار دارد و به نقطهای برای تقابل اراده مقاومت یک ملت در برابر متجاوزان بدل شده است. هر تهدیدی علیه ایران، ناگزیر با این آبراه راهبردی گره میخورد و هر محاسبهای درباره آینده منطقه، بدون در نظر گرفتن نقش ایران در خلیج فارس ناقص خواهد بود. امروز تمام قدرتهای دخیل در بحران اخیر دریافتهاند که خلیج فارس به عنوان پهنه آبی بسیار استراتژیک ایران، نمایشگاهی از توان دفاعی و قدرت پاسخگوی ایران است و آنچه فعلاً در این زمینه به عرصه درآمده در حکم نوک کوه یخی است که بخش اعظم آن هنوز مخفی و مکتوک است. از این رو، دهم اردیبهشت امسال، فقط یک روز عادی در تقویم متعارف سالانه نیست؛ بلکه فرصتی برای بازخوانی جایگاه خلیج فارس و قدرت دریایی ایران در حفاظت از امنیت ملی، توسعه اقتصادی و هویت تاریخی است.
نامی ریشهدار، نه اصطلاحی سیاسی
نام «خلیج فارس» ساخته دوران معاصر یا محصول رقابتهای سیاسی جدید نیست. این عنوان در طول هزاران سال در متون، نقشهها و اسناد معتبر جهانی ثبت شده است. از منابع یونانی و رومی گرفته تا متون جغرافیدانان کهن اسلامی و نقشههای قدیمی اروپایی، این پهنه آبی همواره با نامهایی چون «بحر فارس»، «خلیج فارس» شناخته شده است. حتی در بسیاری از متون عربی تا قرون میانه نیز همین نام رایج بوده است. تلاشهایی که در قرن بیستم و در فضای رقابتهای قومگرایانه و پانعربیستی برای تحریف این نام صورت گرفت، بیشتر ماهیت سیاسی داشت تا تاریخی. به همین دلیل نیز نهادهای معتبر بینالمللی از جمله سازمان ملل متحد در اسناد رسمی خود همچنان بر نام تاریخی «خلیج فارس» تأکید کردهاند. برای ایرانیان، مسئله تنها دفاع از یک واژه نیست. دفاع از نام خلیج فارس، دفاع از حقیقت تاریخی، از حافظه تمدنی و از سهم ایران در شکلگیری تاریخ این منطقه است.
انتخاب دهم اردیبهشت به عنوان روز ملی خلیج فارس، ریشه در یکی از مهمترین رخدادهای تاریخ ایران دارد؛ روزی که در سال ۱۶۲۲ میلادی نیروهای ایرانی به فرماندهی امامقلیخان، سردار شاهعباس صفوی، با همراهی مردم جنوب کشور توانستند پس از بیش از یک قرن سلطه پرتغالیها، جزیره هرمز و آبهای جنوبی ایران را آزاد کنند. آزادسازی هرمز تنها یک پیروزی نظامی نبود؛ نشانهای از بازگشت اقتدار ایران به آبهای جنوبی و شکست پروژه استعمار در یکی از حساسترین نقاط جهان بود. انتخاب این روز در تقویم رسمی کشور از سال ۱۳۸۴، یادآور این حقیقت است که ملت ایران هرگاه با تهدید خارجی روبهرو شده، توانسته از حقوق تاریخی خود دفاع کند. امسال این یادآوری معنایی دوچندان دارد. همانگونه که ایران در قرن هفدهم در برابر اشغالگران پرتغالی ایستاد و پیروز شد، امروز نیز در برابر فشارها، تهدیدها و جنگ ترکیبی دشمنان ایستاده است و پیروز خواهد شد.
البته اهمیت خلیج فارس صرفاً تاریخی یا هویتی نیست. این منطقه یکی از حیاتیترین نقاط ژئوپلیتیکی جهان است. بخش بزرگی از ذخایر نفت و گاز جهان در پیرامون این آبراه قرار دارد و تنگه هرمز یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی در جهان به شمار میرود. هر تحول امنیتی در این منطقه، بلافاصله بر قیمت انرژی، بازارهای جهانی، تجارت بینالملل و محاسبات قدرتهای بزرگ اثر میگذارد. به همین دلیل خلیج فارس در طول تاریخ همواره محل رقابت قدرتها و مورد طمع متجاوزان بوده است؛ از پرتغالیها و هلندیها تا بریتانیا و آمریکا. اما تجربه تاریخی نشان داده است که قدرتهای بیرونی آمدهاند و رفتهاند، اما ایران به عنوان قدرت طبیعی و بومی این منطقه باقی مانده و اقتدار خود را در پاسداری از منافع ملی و تمامیت سرزمینی به نمایش گذاشته است.
از جغرافیا تا سنگر مقاومت
ویژگی ممتاز روز خلیج فارس امسال آن است که این پهنه آبی اکنون نه فقط یک موضوع تاریخی، بلکه بخشی از صحنه جاری تقابل ارادههاست. یکسو اراده ملی مردمی است که با تمام تنوع و تکثر سیاسی و فکریاش، پاسداری از خلیج فارس را به نقطه اجماع ملی تبدیل کرده و هرگونه تعرض را به آن برنمیتابد؛ و سوی دیگر متجاوزانی که با خامدستی و خوشخیالی میخواهند این آبراهه را به خاکریز هجوم یا نفوذ به ایران تبدیل کنند. به این ترتیب، خلیج فارس اکنون به نقطه حیثیتی مقاومت ملت ایران بدل شده است. دشمنان ایران بهخوبی میدانند که هرگونه تهدید علیه ایران، بدون توجه به موقعیت راهبردی خلیج فارس، محاسبهای ناقص و پرهزینه خواهد بود.
ایران طی سالهای گذشته توانسته ظرفیتهای دفاعی گستردهای در این منطقه ایجاد کند؛ از توان دریایی و موشکی گرفته تا پهپادهای شناسایی و رزمی، سامانههای پدافندی، اشراف اطلاعاتی و توان کنترل خطوط مواصلاتی. این توانمندیها که میتواند ویترین قدرت پاسخگویی ایران باشد، باعث شده خلیج فارس امروز نه نقطه آسیبپذیری ایران، بلکه یکی از مهمترین اهرمهای بازدارندگی کشور باشد. به بیان روشنتر، خلیج فارس اکنون «نمایشگاه قدرت ایران» است؛ جایی که دشمنان درمییابند توان دفاعی ایران فقط در مرزهای زمینیاش تعریف نمیشود، بلکه در آبهای پیرامونی خصوصاً در خلیج فارس نیز دارای عمق راهبردی و قدرت پاسخگویی غیرقابل مهار است. خطای محاسباتی دشمن این بود که خیال میکرد با «یک عملیات سریع و تمیز» میتواند توان پاسخگویی ایران را از بین ببرد؛ غافل از اینکه بنیه دفاعی ایران خصوصاً در نبرد دریایی با حضور مدیران خلاق و تحولگرایی همچون دریاسالار شهید علی شمخانی، به عنوان معمار قدرت راهبردی دریایی ایران، و دریابان شهید علیرضا تنگسیری به عنوان فرماندهی خلاق و درسآموخته در این راهبرد، مرزهایی فراتر از محاسبه دشمن را درنوردیده و به افقهای خارج از تصور رسیده است.
البته خطای راهبردی خواهد بود اگر نقش ایران در خلیج فارس صرفاً به قدرت سخت تقلیل یابد. ایران در این منطقه علاوه بر ظرفیت دفاعی، از مزیتهای تمدنی، انسانی و اقتصادی نیز برخوردار است. سواحل گسترده جنوبی، بنادر مهم، جمعیت بومی ریشهدار، پیشینه تجارت دریایی، دسترسی به بازارهای منطقهای و امکان توسعه اقتصاد دریاپایه، همگی نشان میدهد خلیج فارس برای ایران فقط یک پرونده امنیتی نیست؛ یک پروژه ملی برای آینده است. توسعه بنادر، تقویت کریدورهای ترانزیتی، گسترش صنایع دریایی، رونق گردشگری دریایی، حفاظت از محیط زیست خلیج فارس و ارتقای رفاه مردم جنوب کشور، مکمل همان اقتداری است که در حوزه نظامی دیده میشود. قدرت پایدار زمانی شکل میگیرد که امنیت و توسعه در کنار هم قرار گیرند.
دهم اردیبهشت امسال باید فراتر از یک مراسم نمادین دیده شود. اگر در سالهای گذشته، خلیج فارس را بیشتر با شکوه تاریخ میشناختیم، امروز باید آن را با قدرت تعیینکننده دفاعی و نیز ظرفیت آیندهسازیاش نیز بشناسیم. این پهنه آبی برای ایران هم سنگر مقاومت است، هم شاهراه توسعه؛ هم یادگار گذشته است، هم حلقه وحدا امروز، و هم سرمایه فردا. شاید معنای واقعی روز خلیج فارس در سال جاری همین باشد: نامی کهن، اما مسئلهای کاملاً امروزین؛ جغرافیایی تاریخی، اما نقشی تعیینکننده در امنیت و توسعه ایران.