بازار نفت چندپاره شد؛ اختلاف ۴۰ دلاری میان نفت فیزیکی و آتی

نورنیوز-گروه اقتصادی: تجاوز نظامی ائتلاف آمریکایی - صهیونی به جمهوری اسلامی ایران و اقدام راهبردی ایران برای مدیریت تردد شناورها در تنگه هرمز با هدف مقابله با شناورهای مرتبط با کشورهای متخاصم، بحران انرژی را در اقصی نقاط جهان رقم زده است و تحلیلگران از ابتدای این جنگ نسبت به ثبت رکوردهای ۱۵۰ و حتی ۲۰۰ دلاری هر بشکه نفت در صورت تداوم این جنگ و محدودیت های اعمال شده بر بازار انرژی هشدار داده اند.

با این وجود نگاهی به تابلوی معاملات نفتی در بازارهای بزرگ جهان نشان می دهد که در این مدت قیمت نفت در بازارهای کالایی به ۱۳۰ دلار در هر بشکه هم رسیده است و البته به دلیل روش «گفتار درمانی» حاکمان کاخ سفید که از جهش شدید قیمت انرژی واهمه دارند، قیمت نفت بسته به تحولات در میدان سیاسی و نظامی، رفتار سینوسی داشته است. با این همه وقتی اعداد واقعی معاملات نفت متمرکز می شویم، واقعیت چیز دیگری است زیرا آنچه در بازارهای کالایی مبادله می شود، مربوط به پیش فروش نفت است اما نیاز مبرم صنایع جهان به نفت و تامین سوخت سبب شده تا نفت درجا و فیزیکی رقم های بالاتری از آنچه در تابلوها ذکر می شود، داشته باشد.

در همین رابطه محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است: «هم قیمت نفت دیجیتال(کاغذی) بر اساس جَوّ بازار تعیین می‌شود و هم اوراق قرضه، و هر دوی آنها خانه‌های پوشالی هستند که نمی‌توان به آنها اعتماد کرد؛ معیار اصلی، قیمت نفت فیزیکی یعنی همان قیمتی است که نفت واقعا خرید و فروش می‌شود و بر اساس معاملات واقعی بازار تعیین می‌شود. با این تفاوت که در مورد نفت حداقل شاخصی با عنوان قیمت نفت فیزیکی وجود دارد که میزان دستکاری‌شدن قیمت نفت دیجیتال را مشخص کند اما در مورد اوراق قرضه چنین نیست و همه چیز فقط بر خانه‌ای پوشالی بنا شده است.»

محمد الجدعان وزیر دارایی عربستان سعودی نیز درباره قیمت نفت فیزیکی در بازارهای جهانی در شبکه ایکس چنین نوشته است: «قیمتی که شما روی صفحه گوشی خود می‌بینید ، ۹۰ دلار ؛ اما اگر بخواهید نفت را با این مبلغ خریداری کنید، تنها می‌توانم برایتان آرزوی موفقیت کنم. قیمت‌های واقعی در چند هفته گذشته ۱۲۰، ۱۳۰، ۱۴۰، ۱۵۰ و حتی ۱۶۰ دلار به ازای هر بشکه بوده‌اند.»

نفت کاغذی و بازی بورسی آمریکا

در این ارتباط احسان حسینی کارشناس بازار نفت و انرژی در گفت و گو با خبنرگار اقتصادی ایرنا، با تاکید بر اینکه باید بین بازار نقد و بازار سلف نفتی تمایز قائل شد، معتقد است که آمریکا با به راه انداختن یک بازی بورسی سعی می کند تا قیمت نفت را به طور مصنوعی پایین نگه دارد اما در دنیای واقعی، قیمت ها به دلیل کمبودهای ایجاد شده به شکل فزاینده ای پیش می رود.

وی گفت: ما باید تفکیکی بین «بازار فیزیکی نفت» و «بازار بورسی (کاغذی) نفت» قائل شویم؛ قبل از جنگ آمریکا علیه ایران و زمانی که تنها گمانه زنی هایی درباره احتمال حمله به ایران مطرح می شد، یک بررسی انجام دادم که نشان می داد در صورت وقوع جنگ قیمت نفت به ارقامی بالاتر از جنگ روسیه و اوکراین می‌رسد.

حسینی اظهار داشت: در جنگ روسیه و اوکراین شاهد بودیم که قیمت نفت تا ۱۳۰ دلار رشد را تجربه کرد و بنابراین این نکته مطرح شد که اگر جنگی رخ دهد، قیمت نفت تا ۱۵۰ دلار افزایش خواهد داشت.

این فعال حوزه نفت و انرژی تاکید کرد: در جنگ اخیر علیه ایران شاهد بودیم که ایران تنگه هرمز را برای مدیریت تردد شناورهای دشمن متجاوز بست و نزدیک ۲۰ درصد از جریان نفت دنیا مختل شد. آمریکا که خودش تولیدکننده بزرگ نفت است، سعی کرد کمترین آسیب را از این تحولات ببیند و به همین دلیل با یک بازی بورسی در بازارهایی مثل WTI، قیمت نفت را به صورت مصنوعی پایین نگه می دارد. اما آن چیزی که به صورت فیزیکی در بازار معامله می‌شد، تا ۱۴۰ دلار به ازای هر بشکه نفت برنت بوده است. یعنی تا قبل از اینکه آتش‌بس رقم بخورد، قیمت نفت تا ۱۴۴ دلار در هر بشکه در بازار فیزیکی افزایش یافته بود در حالی که پیش از آن قیمت نفت فیزیکی حدود ۷۰ دلار در هر بشکه بود.

حسینی ادامه داد: بر این اساس می توان گفت در آن نفتی که واقعا در حال معامله شدن است و کاغذبازی نیست، شاهد افزایش ۱۰۰ درصدی قیمت نفت هستیم.

این کارشناس حوزه انرژی ادامه داد: حتی در زمان آتش بس نیز نگاهی به قیمت نفت فیزیکی نشان می دهد که اکنون نزدیک ۱۲۰ دلار در هر بشکه معامله می شود در حالی که نفت آتی حدود ۱۰۴ دلار است؛ هرچند باید اذعان داشت که اگر تنش‌ها افزایش پیدا کند، قطعاً قیمت نفت فیزیکی ۱۴۰ دلار در هر بشکه نیز معامله می شود.

وی تصریح کرد: بر این اساس آن چیزی که قبل از جنگ درباره جهش قیمت نفت برآورد می‌شد، در همین ۴۰ روز جنگ به طور واقعی رقم خورد و آن اعدادی که روی تابلوهایی مثل اویل‌پرایس یا تریدینگ اکونومیکس می‌بینید، اعداد بازارهای بورسی یا بازارهای کاغذی نفت است، نه آن چیزی که لزوماً در معاملات فیزیکی رقم می‌خورد.

آمریکا ۱۰ میلیارد دلار در بازار نفت کاغذی مداخله کرده است

حسینی در پاسخ به اینکه بر این اساس آیا قیمت‌هایی که در بازارهای معاملاتی انجام می‌شود، مربوط به قراردادهای تحویل آتی است، گفت: دقیقاً نکته همین است. این اعدادی که روی تابلوها اعلام می شود، مربوط به نفت کاغذی است؛ در بازار معاملاتی، شما روی تابلوها عددی که برای یک تا چند ماه آینده قرار است رقم بخورد، می‌بینید، اما آن چیزی که همین الان در بازار معامله می‌شود، در آن تابلو مشاهده نمی‌کنید.

این کارشناس حوزه انرژی درباره اینکه چرا نفت تحویل آتی ملاک قیمت گذاری در بورس های دنیاست توضیح داد: در گذشته که شرایط بازار نفت مثل شرایط جنگ فعلی آنقدر متلاطم نبود، این اعداد به هم نزدیک بودند و تفاوت چندانی نداشتند، اما الان این موضوع فرق کرده است و به همین دلیل است که آمریکا در همین بازار کاغذی نفت دخالت می‌کند به طوری که نزدیک ۱۰ میلیارد دلار (معادل ۱۰ دلار در هر بشکه) در این بازار مداخله و هزینه کرده‌اند.

وی خاطر نشان کرد: دولت بایدن هم در دوره جنگ اوکراین، حتی تا چند صد میلیارد دلار در این بازارها مداخله کرد تا قیمت نفت را به صورت مصنوعی پایین نگه دارد. پس آن چیزی که شما روی تابلو می‌بینید، عدد بازارهای کاغذی است.

پالس های ارسالی به بازار نفت مهم است

این کارشناس حوزه انرژی با تاکید بر اینکه بازار نفت به شدت از تغییر و تحولات حوزه ژئوپولتیک اثر می پذیرد و باید پالس های دقیقی به آن فرستاد تا بتوان اثرگذار بود، گفت: برآوردها در مورد جنگ آمریکا علیه ایران با پالس‌هایی که ترامپ می‌فرستد (می‌گوید صلح شد، توافق شد و این حرف‌ها) دچار خطا شده است؛ البته ما هم پالس‌های اشتباهی می‌فرستیم به طوری که برآورد بازارها از این جنگ این است که یا جنگ کوتاه شده و یا به جنگ مرحله به مرحله تغییر یافته است یعنی گویی جنگ در فاز یک ماهه تمام شده، فاز بعدی هفت هشت ماه دیگر است.

حسینی اظهار داشت: با این وضعیت، طبیعتاً اینکه ایران بخواهد علاوه بر بازار فیزیکی نفت (محموله‌های آنی) روی بازارهای آتی و قراردادهای معاملات آتی هم اثر بگذارد، سخت شده است. آن هزینه‌ای که باید ترامپ ببیند که یک‌دفعه برود تا ۲۰ سال بعد بخواهد برگردد، متأسفانه ما نمی‌توانیم ایجاد کنیم، چون پالس اشتباه به بازار می‌فرستیم. زیرکی ترامپ هم این است که هر اتفاقی می‌افتد، می‌آید حرف‌های متناقضو حتی دروغ می زند تا بازار را در اختیار داشته باشد.

تشدید اختلاف قیمت در بازارها/ سه پیش بینی معامله گران از آینده نفت

این کارشناس انرژی در پاسخ به اینکه پس از جنگ آمریکا علیه ایران، شکاف بین قیمت نفت فیزیکی و نفت سلف چقدر شده است، گفت: در ابتدای حمله آمریکا این شکاف ۴ تا ۵ دلاری بود اما با تشدید تنش ها فضای بازار نفت عوض شد و ما دیگر با یک بازار واحد مواجه نبودیم و بازار به اصطلاح چندتکه شد.

حسینی اضافه کرد: آمریکا براین باور است که بزرگترین تولیدکننده نفت دنیاست و به همین دلیل به اشکال مختلف قیمت نفت را در محدوده خودش مدیریت می‌کند؛ اگر دقت کنید در اوایل این جنگ، فاصله‌ای بین قیمت نفت برنت و قیمت نفت WTI با قیمت‌های نفت سبد اوپک و نفت خلیج فارس (کشورهای حاشیه خلیج فارس) رخ داده بود. یعنی بازار دوشقه شده بود. در حال حاضر بازار بیش از سه‌شقه هم شده است و حتی WTI هم با برنت فاصله گرفته، برنت با کشورهای حاشیه خلیج فارس فاصله گرفته، و باز نفت این کشورها با نفت شرق آسیا تفاوت کرده است.

وی ادامه داد: در معاملات فیزیکی نفت این اختلاف قیمت بسیار زیاد شده و حتی محموله‌هایی داریم که تا نزدیک ۸۰ دلار در همین بازار آمریکای شمالی فروش می‌رود و محموله‌هایی هم در شرق آسیا و جاهای مختلف دنیا که تا ۲۵۰-۲۶۰ دلار هم معامله شده است پس اختلاف زیاد در بازار دیده می شود. اما در خود شاخص‌های معتبر نفت (برنت یا WTI)، بین محموله‌های فیزیکی و آتی (کاغذی) اختلاف تا ۴۰ دلار هم رسیده است.

حسینی در ادامه گفت: ما در همین جنگ شاهد بودیم که آن چیزی که معامله می‌شد (برنت دیتد) نزدیک ۱۴۴ دلار بوده، ولی در روی تابلو برنت را زیر ۱۰۰ دلار (نزدیک ۱۰۰ دلار) مشاهده می‌کردیم. پس یک شکاف خیلی بزرگ حدود ۴۰ دلاری در بازار ایجاد شده که نشان می‌دهد. اولاً بستن تنگه هرمز در همین حال حاضر فشار را به دنیا آورده و دوم اینکه بازار برآوردش از شرایط آتی این است که جنگ مثلاً یکی دو ماهه جمع می‌شود و طولانی‌مدت و فرسایشی نیست. سوم اینکه آمریکا هم دستکاری سنگین می‌کند و با هزینه زیاد (تا ۱۰ میلیارد دلار در همین ۴۰ روز) سعی می‌کند بازار را مدیریت کند و نگذارد حداقل در بازار کاغذی ترس و دلهره‌ای ایجاد شود که قیمت‌ها بالا بپرد.

بازار نفت کاملا به هم ریخته است

این کارشناس بازار نفت در پاسخ به اینکه در حال حاضر کشورهای مصرف‌کننده انرژی چقدر حاضرند بابت نفت موجود و «روی آب» پول بدهند، گفت: در بعضی کشورهای شرق آسیا، اعداد فروش نفت تا ۲۵۰ دلار به ازای هر بشکه هم بالا رفته است؛ یعنی آن زمانی که نفت برنت در بازار برنت به صورت فیزیکی ۱۴۰ دلار معامله می‌شد، در شرق آسیا (کشورهایی که دچار محدودیت جغرافیایی و منابع هستند) این رقم‌ها بالا رفته و شکاف زیاد ایجاد کرده است.

حسینی اظهار داشت: بحث دیگری که وجود دارد، این است که کشورهایی که درگیر بحران می‌شوند و آسیب‌پذیرتر هستند (چون منابع ندارند یا موقعیت جغرافیایی خاصی دارند) دچار تردید شده‌اند که مبادا جنگ ایران و آمریکا فرسایشی بشود و به همین دلیل از هم اکنون نفت را هر قیمتی که شده می‌خرند تا با کمبود مواجه نشوند.

وی افزود: در هفته های قبل از آتش بس این کشورها برآورد می‌کردند که ذخایر خود را آزاد کنند چون تصور می شد جنگ یکی دو هفته طول می کشد بنابراین سعی در کنترل قیمت ها داشتند اما بعد دیدند که نه، انگار جنگ طولانی‌مدت دارد. این‌ها با احتیاط ذخایرشان را کم کردند و حتی خودشان در فاز خریدار نفت وارد شدند تا نفت بیشتری بخرند که در آینده اگر قیمت برود بالا، حداقل با کمبود سوخت مواجه نشوند.

حسینی تاکید کرد: کلاً بازار نفت به هم ریخته است. ما دیگر هیچ بازار یک‌تکه نداریم؛ بازار چندتکه است. هر جا فرق دارد و کشورها بسته به اینکه چقدر توانمندی در تولید و تأمین نفت دارند، قیمت‌ها در بازارشان متفاوت می‌شود.