مواضع اروپا درباره تنگه هرمز با تأکید بر آزادی کشتیرانی و عبور بدون هزینه، در حالی مطرح میشود که همزمان از تحریم، فشار سیاسی و حتی گزینههای نظامی سخن میگوید؛ تناقضی که میتواند به تشدید تنشهای منطقهای و افزایش هزینههای اروپا منجر شود.
نورنیوز-گروه بینالملل: اروپا که هر روز نشانههای افول جایگاه جهانی آن آشکارتر میشود، در حالی برای خروج از بحرانهای اقتصادی ناشی از جنگافروزی آمریکایی–صهیونیستی علیه ایران دستوپا میزند که مواضع مقامات اتحادیه اروپا، همراه با دوگانگیهای غیرمنطقی و غیرمسئولانه، نه تنها کمکی به حل بحرانها نمیکند بلکه میتواند به تشدید شرایط و افزایش خسارتها با پیامدهای فاجعهبار برای این قاره منجر شود.
یکی از محورهای ادعایی اروپاییها، بازگشت وضعیت تنگه هرمز به شرایط پیش از آن چیزی است که «تجاوز نظامی آمریکایی–صهیونیستی علیه ایران» عنوان میشود. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، در نشست خبری در لوکزامبورگ مدعی شد آزادی کشتیرانی قابل مذاکره نیست و تغییر مواضع روزانه درباره وضعیت تنگه هرمز اقدامی بیپرواست. او همچنین تأکید کرد عبور از این آبراه باید بدون دریافت هزینه باقی بماند. پیش از او نیز وزیر خارجه انگلیس، ایوت کوپر، از ضرورت دستیابی به راهحلی پایدار سخن گفته و تأکید کرده بود چنین راهحلی باید به «تنگه هرمزی بدون عوارض» منتهی شود.
این مواضع در حالی با ادعای دفاع از حقوق دریاها و اصل «عبور ترانزیتی» مطرح میشود که ایران عضو کنوانسیون ۱۹۸۲ حقوق دریاها نیست و خود را ملزم به تعهدات ناشی از آن، از جمله رژیم عبور ترانزیتی در تنگهها، نمیداند. افزون بر این، طی سالهای اخیر و در جریان جنگ اوکراین، اروپا بارها در توقیف و مصادره کشتیهای روسی نقش داشته و حتی به توافقات مرتبط با آزادی کشتیرانی نیز پایبند نمانده است. همچنین در برابر اقدامات ایالات متحده در حوزه محدودسازی دریایی ایران، موضعی بازدارنده اتخاذ نکردهاند.
همراهی با متجاوزان و استانداردهای دوگانه
کشورهای اروپایی در حالی مدعی صلحطلبی و پایبندی به حقوق بینالملل هستند که رفتار عملی آنها با این ادعاها همخوانی ندارد. آنان نه تنها از محکوم کردن حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران خودداری کردهاند، بلکه حتی در مواردی از اعمال تحریمها علیه اسرائیل نیز اجتناب ورزیدهاند.
بهعنوان نمونه، وزیر خارجه آلمان با پیشنهاد تحریمهای گسترده اتحادیه اروپا علیه اسرائیل مخالفت کرده و آن را «نامناسب» دانسته است. همزمان، دولت آلمان در دورهای که همزمان با جنگ علیه ایران گزارش شده، صادرات تسلیحاتی به ارزش ۶.۶ میلیون یورو به اسرائیل را تأیید کرده؛ اقدامی که با قوانین داخلی این کشور درباره منع صادرات سلاح به مناطق جنگی در تعارض تلقی میشود.
با وجود هشدار برخی کشورهای اروپایی و موج اعتراضات جهانی علیه اسرائیل، اروپا همچنان در وضعیت حمایت یا سکوت قرار دارد؛ در حالی که بنا بر گزارشها، افکار عمومی در غرب نیز بهطور قابل توجهی علیه این رژیم تغییر یافته است.
موقعیت شکننده اروپا و پیامدهای اقتصادی
اروپا در شرایطی با لحن طلبکارانه درباره تنگه هرمز سخن میگوید که از نظر اقتصادی در موقعیتی شکننده قرار دارد. افزایش بهای انرژی در این قاره و رسیدن آن به سطوح بیسابقه، نگرانیهای جدی ایجاد کرده است. در همین راستا، کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، نسبت به احتمال جیرهبندی مواد غذایی در کشورهای اروپایی در پی اختلال در تأمین کود ناشی از تنشهای منطقهای هشدار داده است.
در چنین شرایطی، هرگونه تنشزایی در منطقه خلیج فارس میتواند پیامدهای مستقیم و سنگینی برای اقتصاد اروپا به همراه داشته باشد. در عین حال، مقامات ایرانی نیز هشدار دادهاند که استفاده از ظرفیت کشورهای منطقه علیه ایران میتواند پیامدهای جدی برای جریان انرژی در خاورمیانه داشته باشد؛ موضوعی که برای اروپا به معنای افزایش بحران انرژی خواهد بود.
رویکردهای مذاکراتی و رفتارهای متناقض
در روزهای اخیر، برخی مقامات اروپایی بر ضرورت حضور ایران در مذاکرات با آمریکا تأکید کردهاند. وزیر خارجه آلمان خواستار برگزاری گفتوگوهایی در اسلامآباد شده و مدعی شده است ایران باید بهصورت سازنده وارد مذاکره شود.
این درخواستها در حالی مطرح میشود که اروپا هیچ اشارهای به نقض تعهدات آمریکا یا حملات نظامی صورتگرفته در میانه روندهای دیپلماتیک نکرده و همچنین در برابر تحریمهای جدید علیه ایران نیز سکوت اختیار کرده است. از سوی دیگر، برخی مقامات اروپایی حتی از گزینههای نظامی در منطقه سخن گفتهاند و گزارشهایی از آمادگیهای نظامی در تنگه هرمز منتشر شده است.
در همین حال، مواضع برخی دیپلماتهای اروپایی نیز نشان میدهد این کشورها در عمل در کنار سیاستهای ایالات متحده حرکت کردهاند و در بحرانهای اخیر نیز نقش حمایتی ایفا کردهاند.
در مجموع، رفتارهای اخیر اروپا نشان میدهد این اتحادیه همچنان درگیر تناقض میان ادعاهای حقوقی و رفتارهای سیاسی خود است. تلاش برای اعمال فشار در قالب تحریم، تهدید یا دیپلماسی یکسویه، در شرایطی که تعهدات متقابل نادیده گرفته میشود، نه تنها کمکی به حل بحرانها نمیکند بلکه میتواند هزینههای بیشتری برای اروپا و نظام بینالملل به همراه داشته باشد.
در چنین شرایطی، ادامه رویکردهای مبتنی بر فشار و استانداردهای دوگانه، به جای کاهش تنش، میتواند به افزایش شکافها و پیچیدهتر شدن بحرانها منجر شود؛ موضوعی که خود اروپاییها نیز بیش از دیگران از پیامدهای آن متأثر خواهند شد.