بیثباتی در تنگه هرمز حالا فراتر از نفت، بازار مواد اولیه حیاتی را هدف گرفته است؛ جهش 80 درصدی قیمت گوگرد تنها بخشی از بحرانی است که زنجیره تأمین جهانی را تهدید میکند.
نورنیوز-گروه اقتصادی: تحولات ژئوپلیتیکی اخیر در تنگه هرمز ناشی جنگ ائتلاف آمریکایی- صهیونیستی علیه ایران، بار دیگر این گذرگاه استراتژیک را در کانون توجه اقتصاد جهانی قرار داده است. تنگهای که سالها بهعنوان شریان حیاتی انتقال نفت شناخته میشد، اکنون به نقطهای حساس در تأمین مواد اولیه کلیدی نیز تبدیل شده است. دادههای جدید نشان میدهد بیثباتی در این منطقه، تنها بازار انرژی را دچار نوسان نکرده، بلکه زنجیره تأمین مواد معدنی و شیمیایی حیاتی را نیز با اختلال جدی مواجه کرده است.
یکی از مهمترین نشانههای این بحران، جهش قابلتوجه قیمت گوگرد است. بر اساس اطلاعات موجود، قیمت این ماده از حدود ۵۰۰ دلار پیش از ۲۸ فوریه، به ۹۰۰ دلار در شرایط کنونی رسیده است؛ رشدی نزدیک به ۸۰ درصد که بیانگر فشار شدید بر عرضه این ماده در بازار جهانی است. این افزایش قیمت نهتنها نشاندهنده کمبود احتمالی است، بلکه از افزایش نگرانیها درباره استمرار دسترسی به مواد اولیه خبر میدهد. گوگرد نقشی کلیدی در صنایع مختلف ایفا میکند. این ماده یکی از عناصر جداییناپذیر در فرآیند استخراج و فرآوری فلزات، بهویژه نیکل است. برای تولید هر تن نیکل، بین ۸ تا ۱۰ تن گوگرد مصرف میشود؛ موضوعی که اهمیت آن را در صنایع نوین مانند تولید باتری خودروهای برقی دوچندان میکند.
در واقع، هرگونه اختلال در تأمین گوگرد میتواند بهطور مستقیم هزینه تولید در زنجیره فناوریهای سبز را افزایش دهد و روند توسعه انرژیهای پاک را با چالش مواجه کند. از منظر جغرافیایی، خاورمیانه یکی از قطبهای اصلی تولید گوگرد در جهان محسوب میشود. عربستان سعودی با تولید سالانه حدود ۷.۲ میلیون تن، در صدر تولیدکنندگان منطقه قرار دارد. پس از آن، امارات متحده عربی با ۶.۳ میلیون تن و ایران با ۲.۵ میلیون تن قرار میگیرند. همچنین کویت با تولید ۱.۳ میلیون تن و قطر با حدود ۳.۱ میلیون تن از دیگر بازیگران مهم این بازار هستند. تمرکز این حجم از تولید در منطقهای که بهشدت تحت تأثیر تنشهای سیاسی قرار دارد، ریسکهای زنجیره تأمین را بهطور قابلتوجهی افزایش داده است.
اما اهمیت تنگه هرمز تنها به گوگرد محدود نمیشود. این منطقه در تولید و تأمین سایر مواد استراتژیک نیز نقش کلیدی دارد. طبق دادههای موجود، حدود ۹ درصد از آلومینیوم اولیه جهان در خاورمیانه تولید میشود؛ فلزی که در صنایع مختلف از ساختوساز تا خودروسازی و هوافضا کاربرد دارد. هرگونه اختلال در مسیرهای صادراتی این منطقه میتواند عرضه جهانی آلومینیوم را نیز تحت تأثیر قرار دهد. در کنار آن، میدان گازی پارس جنوبی که میان ایران و قطر مشترک است، یکی از منابع مهم تولید هلیوم در جهان بهشمار میرود. این میدان بهتنهایی حدود یکسوم هلیوم مورد نیاز جهان را تأمین میکند. هلیوم گازی حیاتی در صنایع پیشرفته از جمله تجهیزات پزشکی، نیمههادیها و فناوریهای فضایی است.
به همین دلیل، هرگونه اختلال در تولید یا صادرات آن میتواند پیامدهای گستردهای در سطح جهانی داشته باشد. نکته قابلتوجه این است که بحران در تنگه هرمز، اکنون بهطور همزمان چندین زنجیره حیاتی را هدف قرار داده است؛ از انرژی و سوخت گرفته تا فلزات و مواد اولیه صنایع پیشرفته. این همپوشانی بحرانها میتواند اثرات مضاعفی بر اقتصاد جهانی داشته باشد و فشار تورمی را در بخشهای مختلف افزایش دهد.
در چنین شرایطی، صنایع وابسته به مواد اولیه مانند خودروسازی، تولید تجهیزات الکترونیکی و انرژیهای تجدیدپذیر بیش از سایر بخشها آسیبپذیر هستند. افزایش قیمت مواد اولیه نهتنها هزینه تولید را بالا میبرد، بلکه میتواند منجر به تأخیر در پروژههای صنعتی و کاهش سرعت نوآوری در حوزه فناوری شود.
در مجموع، آنچه امروز در تنگه هرمز در حال وقوع است، نشانهای از تغییر ماهیت بحرانهای جهانی است. دیگر نمیتوان این منطقه را صرفاً یک گذرگاه نفتی دانست؛ بلکه باید آن را بهعنوان یکی از حساسترین گلوگاههای تأمین مواد اولیه حیاتی در جهان در نظر گرفت. تداوم بیثباتی در این منطقه که بر اثر تجاوزات وحشیانه آمریکاورژیم صهیونیستی به ایران ایجاد شده است، میتواند نظم بازارهای جهانی را دگرگون کرده و وابستگی اقتصاد جهان به این مسیر استراتژیک را بیش از پیش آشکار سازد.