الجزیره گزارش داد که با وجود استقبال کشورهای حاشیه خلیج فارس از آتشبس میان ایران و آمریکا، نگرانیهایی جدی درباره سرنوشت تنگه هرمز و احتمال تسلط ایران بر آن وجود دارد.
نورنیوز-گروه بین الملل: الجزیره در گزارشی با اشاره به شکننده بودن آتشبس میان ایران و ایالات متحده نوشت: منطقه خلیج فارس اواخر سهشنبه، پس از توافق ایران و ایالات متحده بر سر آتشبس دو هفتهای، نفس راحتی کشید؛ توافقی که به بیش از یک ماه درگیریِ شدید و سخنان تحریکآمیز از سوی دو طرف پایان داد.
تنها چند ساعت پیش از آن، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از نابودی «تمدن ایران به طور کامل» سخن گفته بود و تهران نیز هشدار داده بود که حملات بیشتری در سراسر خلیج فارس و فراتر از آن رخ خواهد داد. با این حال، ۹۰ دقیقه پیش از پایان ضربالاجلی که ترامپ برای بازگشایی کامل تنگه هرمز تعیین کرده بود (با این تهدید که در غیر این صورت ایران «به عصر حجر بازگردانده خواهد شد»)، رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد که با توقف حملات به مدت دو هفته موافقت کرده است. این اقدام مشروط به از سرگیری عبور و مرور دریایی در این مسیر حیاتی بود؛ آبراهی که معمولاً ۲۰ درصد از نفت و گاز مایع طبیعی جهان را جابهجا میکند. ایران در واکنش به حملات مشترک آمریکا و اسرائیل، از ۲۸ فوریه عبور و مرور از این گلوگاه استراتژیک را تقریباً متوقف کرده بود.
دونالد ترامپ در پیامی جداگانه، طرح ۱۰ مادهای پیشنهادی ایران را «مبنایی عملی برای مذاکره» خواند. بر اساس گزارش رسانههای دولتی ایران، یکی از اهداف تهران، حفظ کنترل و اعمال حاکمیت بر تنگه هرمز است.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز تاکید کرد که عبور و مرور کشتیها در این دو هفته، تنها با «هماهنگی» نیروهای مسلح ایران امکانپذیر خواهد بود.
با وجود آنکه مذاکرات قرار است آخر هفته در اسلامآباد، پایتخت پاکستان آغاز شود، کارشناسان معتقدند کشورهای خلیج فارس همچنان محتاطند؛ به ویژه از این بابت که آیا آمریکا که به شدت خواهان خروج از این بحران است، با شرایطی توافق خواهد کرد که به ایران قدرتی در کنترل تنگه هرمز بدهد یا خیر.
هشام الغنام، پژوهشگر مستقر در عربستان سعودی در مرکز کارنگی برای صلح بینالمللی، میگوید: «یک نگرانی خاموش اما ملموس وجود دارد؛ نگرانی از اینکه رئیسجمهور آمریکا که مشتاق یک پیروزی سیاسی سریع است، ممکن است در ازای یک آتشبس شکننده، به باقی ماندن برخی اهرمهای ایران بر تنگه هرمز رضایت دهد.»
شش کشور عضو شورای همکاری خلیج فارس (GCC) که در بیش از یک ماه گذشته به صحنه رویارویی میان ایران و آمریکا تبدیل شدند، با انتشار بیانیههایی هشدار دادند. آنها با عباراتی متفاوت از آتشبس استقبال کردند اما بر این نکته پافشاری کردند که تنگه هرمز باید بازگشایی شود و هرگونه توافق باید به یک صلح دائمی و بلندمدت منجر گردد.
الجزیره در ادامه به نگرانی اشاره میکند که در میان کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس البته به شکل غیررسمی بیان میشود. به گفته الغنام، سناریوی جایگزینی مبنی بر اینکه ایران به جای آسیب دیدن از این جنگ، همچنان با اقتدار بر تنگه هرمز تسلط داشته باشد یک کابوس برای کشورهای ثروتمند خلیج فارس خواهد بود.
به ادعای وی نگرانی عمده این کشورها این است که مجبور شوند برای مدت نامحدود تحت آنچه فشار استراتژیک ایران میخوانند زندگی کنند.
الجزیره در ادامه مینویسد که سخنان اخیر رئیس جمهور آمریکا پس از اعلام آتشبس برخی از این کشورهای حاشیه خلیج فارس را نگرانتر هم کرده است.
ترامپ در سخنان چهارشنبه شب گفت که ممکن است یک سرمایهگذاری مشترک میان آمریکا و ایران برای اخذ عوارض در تنگه هرمز شکل بگیرد. او گفت: «این راهی برای تامین امنیت تنگه هرمز است.»
کاخ سفید بعداً اعلام کرد که رئیسجمهور این ایده را بررسی کرده اما تاکید کرد که اولویت کوتاهمدت او «بازگشایی کامل تنگه بدون هیچگونه محدودیتی است؛ چه این محدودیت به شکل عوارض باشد و چه به شکل دیگر.»
«برخی از کشورهای حاشیه خلیج فارس علیرغم هشدارهای ایران و برخلاف قواعد بین الملل مجوز حمله ایالات متحده از حریم هوایی و زمینی این کشورها به ایران را صادر کردند و با این گام نسنجیده به اهداف مشروع برای حملات ایران که در قالب دفاع از خود صورت می گرفت، تبدیل شدند. تهران از پیش از آغاز جنگ تحمیلی 40 روزه هشدار داده بود که هرگونه حمله نظامی به این کشور به جنگ منطقه ای و عامل بی ثباتی در غرب آسیا تبدیل خواهدشد. نکته قابل تامل درباره اعتراض امروز کشورهای حاشیه خلیج فارس به اقدام ایران در دفاع از خود این است که تنگه هرمز تا پیش از تجاوز نظامی امریکا و اسرائیل به ایران و همراهی برخی کشورهای منطقه با آنها، باز بود و تهران هیچ گونه محدودیتی بر رفت و آمدها اعمال نکرده بود. این تجاوز نظامی صورت گرفته به ایران بود که منجر به تلاش منطقی تهران برای عدم استفاده از این مسیر برای تشدید حملات شد.»
در همین زمینه، قطعنامهای که روز سهشنبه توسط بحرین در شورای امنیت سازمان ملل مطرح شد، از کشورها میخواست که برای باز نگه داشتن این گلوگاه دریایی از مأموریتهای دفاعی بهره ببرند. این پیشنهاد از سوی قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، کویت و اردن مورد حمایت قرار گرفت اما روسیه و چین آن را وتو کردند.
«کاظم غریبآبادی» معاون حقوقی و بینالملل وزارت امور خارجه در شبکه ایکس درباره وتوی قطعنامه پیشنهادی روز سهشنبه ۱۸ فروردین شورای امنیت درباره تنگه هرمز نوشت: «این قطعنامه که با وتوی دو شریک راهبردی ایران مواجه شد، از ابتدا بر یک وارونگی آشکار استوار بود: سخن گفتن از «امنیت دریانوردی» بدون نام بردن از آنچه این امنیت را به خطر انداخت. بحران اخیر نه ناگهانی است و نه بیمنشأ، بلکه پیامد مستقیم حملات جنایتکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران است. با این حال، بانیان و حامیان متن - حتی پس از تعدیل آن - کوشیدند هرگونه اشاره به متجاوزان را از متن حذف کنند و بحران را از ریشه واقعی خود جدا سازند؛ گویی نه تهدیدات علنی رئیس جمهور آمریکا به نابودی زیرساختهای حیاتی وجود داشته و نه سخن شرمآورش درباره بازگرداندن یک ملت به «عصر حجر».»
معاون حقوقی وزیر امور خارجه با اشاره به اینکه کسانی که به این روایت رأی مثبت میدهند یا آن را پیش میبرند، دیگر صرفاً ناظر نیستند. تصریح کرد: «همراهی سیاسی با چنین تحریفی، همدستی در تجاوز است و برابر حقوق بینالملل واجد مسئولیت بینالمللی هستند. تاسفبار اینکه متجاوزان آمریکایی و اسرائیلی، برای پیشبرد روایتسازی وارونه از واقعیت تجاوز و جنایات ارتکابی، کشورهای منطقه بهویژه بحرین را پیش انداختهاند.»
غریبآبادی تاکید کرد: «آمریکا و رژیم اسرائیل خواهند رفت و ما و همسایگان همیشه همسایه خواهیم ماند. امنیت تنگه هرمز با پنهان کردن متجاوز تأمین نمیشود؛ با توقف تجاوز، تنبیه متجاوزان و پاسخگو کردن آنها، و حاکمیت قانون تأمین میشود.»
الجزیره در ادامه این گزارش مینویسد که تشدید بیشتر تنشها میتواند پیامدهای ویرانگری برای اقتصادهای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به همراه داشته باشد و دههها تلاش برای تبدیل این منطقه به یک مرکز امن مالی، گردشگری و فرهنگی را نابود کند؛ تلاشهایی که پیش از این نیز از سوی جنگ آسیب دیدهاند.
این رسانه عربی با اشاره به اینکه هیچ تضمینی وجود ندارد که ایران و آمریکا در مذاکرات پیش رو، بر سر یک آتشبس دائمی به توافق برسند، نوشت: در حالی که سرنوشت تنگه هرمز توجه جهانی را به خود جلب کرده است، یکی از توجیهات ترامپ برای حمله به ایران، پایان دادن به برنامه هستهای این کشور بود. در دور اخیر مذاکرات، ایران آمادگی خود را برای گفتوگو درباره محدودیتهای برنامه هستهای نشان داد اما همواره احتمال پایان کامل این برنامه آنگونه که ترامپ خواسته بود را رد کرد.
این نقطه اختلاف همچنان پابرجاست. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، در این باره گفت: «خطوط قرمز رئیسجمهور، بهویژه توقف کامل غنیسازی در ایران، تغییر نکرده است.»