افزایش سرسامآور قیمت نفت و گاز تنها هزینهای نیست که جوامع سراسر جهان در نتیجه گسترش جنگ ایران متحمل خواهند شد؛ این درگیری به حوزه غذا نیز سرایت کرده است. دلیلش این است که خاورمیانه یکی از مراکز حیاتی برای بازارهای جهانی انرژی و کودهای شیمیایی است، بازارهایی که هر دو به واسطه این جنگ دچار اختلال شدهاند.
نورنیوز-گروه بین الملل: افزایش سرسامآور قیمت نفت و گاز تنها هزینهای نیست که جوامع سراسر جهان در نتیجه گسترش جنگ ایران متحمل خواهند شد؛ این درگیری به حوزه غذا نیز سرایت کرده است. دلیلش این است که خاورمیانه یکی از مراکز حیاتی برای بازارهای جهانی انرژی و کودهای شیمیایی است، بازارهایی که هر دو به واسطه این جنگ دچار اختلال شدهاند. در هفتههایی که از آغاز حملات نیروهای ایالات متحده و اسرائیل به ایران میگذرد، حمله به زیرساختهای انرژی در سراسر منطقه بازارها را متزلزل کرده و باعث جهش قیمت نفت و گاز شده است. همزمان، بسته شدن عملی تنگه هرمز صادرات انرژی و کود را به شدت محدود کرده و قیمت این نهاده کلیدی کشاورزی را افزایش داده است.
افزایش شدید قیمت نفت و گاز تنها بخشی از هزینهها نیست؛ این جنگ مستقیماً بر غذا نیز اثر میگذارد. زیرا خاورمیانه نقشی کلیدی در بازارهای جهانی انرژی و کود دارد و هر دو این بازارها بهواسطه جنگ دچار اختلال شدهاند. در هفتههای اخیر، حملات به زیرساختهای انرژی در منطقه باعث نوسان بازارها و افزایش قیمت نفت و گاز شده و بسته شدن عملی تنگه هرمز نیز صادرات انرژی و کود را مختل کرده است.
مجموع این شوکها میتواند به افزایش قیمت مواد غذایی در سراسر جهان منجر شود و فشار بیشتری بر مصرفکنندگان وارد کند؛ آن هم در شرایطی که قیمت جهانی غذا پیشتر نیز روندی صعودی داشته است.
با افزایش هزینههای انرژی، جنگ ایران هزینههای حملونقل را نیز بالا برده است؛ موضوعی که بهویژه برای کشورهای محصور در خشکی که بخش زیادی از غذای خود را وارد میکنند، بسیار سنگین خواهد بود. بسیاری از کشورهای خاورمیانه واردکنندگان بزرگ کالاهای کشاورزی مانند غلات و روغنهای گیاهی هستند که بخش عمده آن از طریق حملونقل دریایی تأمین میشود.
در عین حال، این منطقه یکی از مراکز اصلی تولید کود شیمیایی نیز هست؛ بهطوری که معمولاً بین ۲۰ تا ۳۰ درصد صادرات جهانی کود از تنگه هرمز عبور میکند که اکنون در نتیجه جنگ تقریباً متوقف شدهاند. گاز طبیعی که قیمت آن در روزهای اخیر بهشدت افزایش یافته نیز یکی از مواد اولیه اصلی تولید کود است. مجموع این عوامل باعث افزایش هزینه کود شده و فشار بیشتری بر کشاورزان وارد کرده است. این وضعیت نگرانیها درباره افزایش قیمت مواد غذایی را تشدید کرده است.
صنعت کشاورزی از هماکنون نسبت به شوک قیمتی جهانی هشدار داده است. در بریتانیا، اتحادیه ملی کشاورزان اعلام کرده که قیمت مواد غذایی در نتیجه جنگ افزایش خواهد یافت. در آمریکا نیز فدراسیون دفتر مزرعه نسبت به «قابلیت تأمین کالاهای اساسی» ابراز نگرانی کرده است.
برخی تولیدکنندگان نیز در حال کاهش فعالیت هستند. در استرالیا که یکی از صادرکنندگان بزرگ محصولات کشاورزی است کشاورزان گندم به دلیل کمبود کود، سطح زیر کشت خود را کاهش دادهاند. این شوکها یادآور سال ۲۰۲۲ و حمله روسیه به اوکراین است که موجی از شوکهای اقتصادی را در سراسر جهان ایجاد کرد، صادرات حیاتی کالاها از اوکراین را محدود کرد و بحران انرژی جهانی را به راه انداخت که باعث افزایش قیمت کود و حملونقل شد.
برخی بازارها هماکنون نیز تحت فشار هستند. در مصر قیمت گندم افزایش یافته و دولت را مجبور کرده کنترل قیمت نان غیر یارانهای را دوباره اعمال کند. همچنین طبق برآوردهای سازمان «نجات کودکان»، قیمت مواد غذایی در سراسر خاورمیانه به دلیل این درگیری افزایش یافته است. مایکل ورز، کارشناس امنیت غذایی، میگوید: «اگر در تأمین مواد غذایی اختلال ایجاد شود، مردم دوام نخواهند آورد. میتوان بدون یخچال زندگی کرد؛ میتوان با باک نیمهپر سر کرد؛ میتوان در خانه سرد زندگی کرد—اما بدون غذا نمیتوان زندگی کرد.»
در ایالات متحده، افزایش قیمت مواد غذایی در آستانه انتخابات میاندورهای میتواند به مسئلهای سیاسی تبدیل شود و چالش جدیدی برای جمهوریخواهان ایجاد کند. افزایش قیمتها همواره موضوعی حساس بوده است؛ چنانکه در سال ۲۰۲۲ نیز تورم غذایی ناشی از جنگ اوکراین بر محبوبیت جو بایدن تأثیر منفی گذاشت. حتی پیش از آغاز جنگ ایران نیز قیمت مواد غذایی در آمریکا در حال افزایش بود. در ژانویه، قیمتها نسبت به سال قبل ۲.۹ درصد افزایش داشت و پیشبینی میشد در همان سال ۳.۱ درصد دیگر نیز افزایش یابد.
ادامه طولانیمدت این جنگ همچنین فشار بیشتری بر کشاورزان آمریکایی وارد خواهد کرد. گروهی که از حامیان اصلی دولت ترامپ محسوب میشوند و پیشتر نیز تحت تأثیر جنگ تجاری با مشکلات زیادی مواجه شدهاند. آنها خواستار تضمین عبور امن کود از تنگه هرمز شدهاند. با این حال، به نظر میرسد دولت ترامپ چندان نگران این موضوع نیست.