🔷 شورای عالی امنیت ملی ایران، در سالروز خروج آمریکا از برجام، با اعلام شرایطی، همه طرف های متعهد برجام را به گزینش یک انتخاب فراخواند! انتخاب بین «توازن در اقدام» و حفظ برجام یا ترک تعهدات و نهایتا برقرای «توازن وحشت»
🔷 روسیه در طول مذاکرات هفت جانبه، پیوسته به تناسب وضعیت بین المللی و جهانی خود، حزم و احتیاط خاصی در اتخاذ مواضع داشته است. مسکو حتی در زمان انحصار مذاکرات هسته ای با تروئیکای اروپا، طرف مشورت ایران بود. از زمانی که مذاکرات با ?+? شروع شد، روسیه نقش «واسطه درون گروهی» برای گره گاه های خاص را ایفا کرد. نقش نماینده روسیه در شکست بعضی بن بست ها و پیشبرد مذاکرات، هم زمانی که طرف ایرانی متصلب بود و هم هنگامی که طرف غربی خشک دستی می کرد، تثبیت شده است.
🔷 در عرصه سیاسی امنیتی، روس ها به شدت به ژئوپولیتیک ایران علاقمندند. برای حفظ یا توسعه نفوذ مسکو در منطقه خاورمیانه، ایران نقش فوق العاده مفیدی دارد. شراکت ایران در عملیات زمینی و از دیگر سو، وضعیت «ناموازنه امنیتی منطقه»، برای مسکو فرصت ساز است.
🔷 در چالش بنیادین بین ایران و آمریکا، روس ها طبعا طرفدار بروز جنگ نیستند. «جنگ احتمالی ایران و آمریکا»، مضرات زیادی برای روسیه دارد؛ «سلب قدرت بازیگری مسکو، اجبار کرملین به انتخاب یک گزینه بین ایران یا آمریکا، کاهش دامنه نفوذ روسیه در منطقه، احتمال غلبه آمریکا بر مناسبات سیاسی با ایرانِ پس از جنگ، و...»، اینها همه منافع روسیه را به خطر جدی می اندازد.
🔷 از سوی دیگر صلح و عادی سازی مناسبات بین ایران و آمریکا، تقریبا شبیه همین مضرات را برای روسیه در پی دارد، لذا، بهترین وضعیت برای روسیه، تداوم وضعیت «نه جنگ و نه صلح» بین ایران و آمریکا است!
🔷 مواضع مقامات روسیه، نسبت به اولتیماتوم ایران، در نخستین ساعات، بسیار دقیق و سنجیده اعلام شد. گویی روس ها از قبل آمادگی چنین محتوایی را داشته اند. دست کم سه محور اساسی در نخستین مواضع مسکو نسبت به موضع ایران در سطح وزیر خارجه، مشاهده شد: اول، انتظار از ایران به تداوم پایبندی به تصمیمات شورای امنیت (اشاره به ????) و برجام، دوم، مقصر دانستن آمریکا در عهدشکنی و کشاندن شرایط به این وضع بغرنج، سوم، قدردانی مسکو از تعهد ایران به برجام.
🔷 سفر وزیر خارجه ایران به روسیه و تنظیم اولتیماتوم ایران در حالی که ظریف در مذاکره با لاوروف حضور داشت، خود نشان از «حساب مخصوص»ی است که ایران بر نقش روسیه باز کرده است. در مجموع، روسیه هم در انعقاد برجام، هم در رسیدن به وضع کنونی، نقش مهم داشته است. آمریکا با درک حد تحفظ مسکو و پکن و به خصوص بروکسل، به خود جرأت داد که از برجام خروج کند.
🔷 روسیه آنقدر توانمندی دارد که اروپا و چین را قانع کند که، گام بعدی در مسیر «توازن اقدام» برای حفظ برجام باشد، در غیر این صورت، فقط دو گام دیگر به برقرای «توازن وحشت» مانده! توازنی که منافع هیچ طرفی را تامین نخواهد کرد، حتی آمریکا و از جمله روسیه.
علیرضا اکبری، کارشناس مسایل راهبردی