دولت قزاقستان با اعمال قانون «مالیات گوگل»، موفق شد میلیونها دلار از پلتفرمهای دیجیتال خارجی درآمد کسب کند.
نورنیوز- گروه بین الملل: بر اساس گزارشها و بیانیههای رسمی منتشر شده از سوی دفتر مطبوعاتی کمیته درآمدهای دولتی وابسته به وزارت دارایی جمهوری قزاقستان، پلتفرمهای دیجیتال خارجی، شرکتهای ارائهدهنده خدمات مجازی و غولهای فناوری فرامرزی، در نخستین ماه از سال جاری میلادی، یعنی در ماه ژانویه سال 2026، رقمی نزدیک به 18 میلیون دلار را تحت عنوان مالیات بر خدمات دیجیتال به حسابهای خزانهداری کل و بودجه عمومی دولت جمهوری قزاقستان واریز و منتقل کردهاند.
این نوع خاص از مالیاتستانی که در محافل رسانهای، اقتصادی و در میان کارشناسان بینالمللی به طور معمول و گسترده با عنوان شناختهشده «مالیات گوگل» (Google Tax) شهرت یافته است، به عنوان یک ابزار کارآمد برای ساماندهی به درآمدهای ناشی از فعالیتهای مجازی در نظر گرفته میشود.
تاریخچه اجرای قانون و ثبت درآمدهای نجومی برای دولت آستانه
دولت جمهوری قزاقستان در راستای ساماندهی به اقتصاد نوین و جلوگیری از فرار مالیاتی شرکتهای بزرگ، اجرای قانون مربوط به مالیات بر خدمات دیجیتال را از سال 2022 میلادی با جدیت تمام آغاز کرده و در دستور کار ساختارهای اقتصادی خود قرار داده است.
در طول این دوره زمانی چند ساله و با پیگیریهای مستمر نهادهای ذیربط، تاکنون 120 شرکت خارجی و نهاد تجاری بینالمللی با تمکین به قوانین داخلی این کشور، به عنوان مودیان مالیاتی رسمی در داخل مرزهای قزاقستان ثبت نام کردهاند. بر اساس آمارهای موجود، از این تعداد، تنها 22 شرکت در سال 2025 میلادی به این فهرست افزوده شدهاند.
مجموع درآمدهای حاصل از اجرای قانون مالیات گوگل از زمان معرفی و پیادهسازی آن تاکنون، به رقم بسیار قابل توجه و چشمگیر 277.5 میلیون دلار رسیده است.
واکاوی و بررسی دقیقتر این ارقام نشان میدهد که از این میزان درآمد کلان، بالغ بر 117.5 میلیون دلار به تنهایی در سال 2025 میلادی جمعآوری و به خزانه دولت واریز شده است. افزون بر این، ارقام نشان میدهد که سهم مالیات جمعآوریشده در یک ماهه ژانویه سال 2026 میلادی نیز از مرز 17.75 میلیون دلار فراتر رفته که خود نشاندهنده ابعاد گسترده فعالیت این شرکتها در این کشور است.
سازوکار اجرایی، نقش حیاتی بانکها و سیستمهای پرداخت در شفافیت مالی
بر اساس مفاد و تبصرههای مندرج در قانون مالیات جمهوری قزاقستان، بانکهای سطح دوم و همچنین تمامی سازمانها، موسسات و شرکتهای ارائهدهنده خدمات پرداخت، به صورت قانونی موظف و ملزم شدهاند تا تمامی اطلاعات، آمار و دادههای مالی مرتبط با آن دسته از شرکتهای خارجی را که فرآیند ثبت نام مشروط مالیاتی را پشت سر گذاشتهاند، به طور کامل در اختیار مقامات و نهادهای مالیاتی قرار دهند.
این حجم عظیم از دادههای بانکی و اطلاعات مالی، به صورت مستمر و نظاممند مورد استفاده قرار میگیرد تا نهادهای ناظر بتوانند میزان کامل بودن، صحت و همچنین بهموقع بودن واریز پرداختهای مربوط به مالیات بر ارزش افزوده (VAT) در حوزه تجارت الکترونیک و همچنین روند ارائه خدمات متنوع دیجیتال به شهروندان و افراد حقیقی مقیم در جمهوری قزاقستان را با بالاترین ضریب دقت ارزیابی کرده و مورد سنجش قرار دهند.
حسابرسیهای دقیق دفتری و برخورد قاطع با تخلفات احتمالی
مقامات و بازرسان سازمان امور مالیاتی قزاقستان، با تکیه بر سازوکارهای نوین و از طریق انجام مقایسهها و تطبیقهای دقیق میان دادههای ارائه شده توسط بانکها، اطلاعات استخراجشده از شبکهها و سیستمهای پرداخت الکترونیکی و همچنین مبالغ واقعی پرداختشده تحت عنوان مالیات بر ارزش افزوده، اقدام به انجام حسابرسیهای دفتری و بررسیهای موشکافانه اسنادی میکنند.
در صورتی که در جریان این حسابرسیهای جامع و دقیق، هرگونه بدهی معوقه، فرار مالیاتی، یا پرداختهای کمتر از حد مقرر قانونی شناسایی و برای بازرسان محرز شود، نهادهای مسئول بلافاصله اقدام به صدور و ارسال اخطاریههای رسمی و هشدارهای قانونی میکنند که در این اسناد، تمامی مغایرتها و تخلفات مالی به صورت کاملاً شفاف و با ذکر جزئیات برای شرکتهای متخلف تشریح شده است.
تشدید ابزارهای تنبیهی؛ مسدودسازی کامل پلتفرمهای قانونشکن
در راستای اعمال قاطعانه حاکمیت قانون و برخورد با شرکتهای فرامرزی متخلف، تدابیر و اقدامات اجرایی و تنبیهی جدید و بسیار سختگیرانهتری از تاریخ اول ژانویه سال 2026 میلادی در این کشور به مرحله اجرا درآمده است.
بر اساس ماده 89 از قانون مالیات جمهوری قزاقستان، مقامات و دستگاههای دولتی این کشور اکنون از این قدرت و اختیار قانونی برخوردار شدهاند تا منابع اینترنتی، وبسایتها و پلتفرمهای متعلق به بازارهای خارجی را که از رعایت الزامات مندرج در اخطاریههای حسابرسی دفتری سرپیچی کرده و یا به هر نحوی از انجام فرآیند ثبت نام برای پرداخت مالیات بر ارزش افزوده طفره میروند، به طور کامل مسدود کرده و دسترسی کاربران را به این پایگاهها قطع نمایند.
ایجاد زمین بازی برابر و مقابله با پدیده اقتصاد سایه
در همین ارتباط، کمیته درآمدهای دولتی قزاقستان با انتشار بیانیهای رسمی، ضمن دفاع از این سیاستهای کنترلی، به طور ویژه تاکید کرده که هدف اصلی و بنیادین از اتخاذ و اجرای این قبیل تدابیر و محدودیتها، تضمین ایجاد یک شرایط کاملاً منصفانه و اصطلاحاً یک زمین بازی برابر برای تمامی بازیگران، شرکتکنندگان و فعالان حاضر در بازارهای داخلی و خارجی است.
این نهاد عالیرتبه دولتی همچنین خاطرنشان ساخته که بهبود سطح تمکین مالیاتی در بخش رو به رشد و توسعهیافته اقتصاد دیجیتال و همچنین کاهش قابل توجه حجم اقتصاد سایه (اقتصاد پنهان و ثبتنشده در سیستم رسمی) آن هم بدون نیاز به انجام بازرسیهای مالیاتی میدانی و حضور فیزیکی بازرسان در محل، از دیگر دستاوردها و اهداف مهم این رویکرد کلان به شمار میرود.
شرکتهای بزرگ و بینالمللی سرشناسی از جمله «گوگل» (Google)، «اپل» (Apple)، «نتفلیکس» (Netflix) و مجموعه «آمازون» (Amazon) پیشتر با پذیرش بیچونوچرای شرایط دولت محلی، مراحل ثبت نام رسمی خود را در جمهوری قزاقستان تحت رژیم قانونی و سازوکارهای مرتبط با قانون موسوم به مالیات گوگل به انجام رسانده و تمکین خود را اعلام کردهاند.
افزون بر این موارد، در ماه می سال 2025 میلادی، شرکت سرشناس فعال در حوزه هوش مصنوعی وابسته به آمریکا یعنی «اوپنایآی» (OpenAI) نیز با تبعیت از قوانین و مقررات جمهوری قزاقستان، مراحل ثبت نام مالیاتی خود را در این کشور پهناور آسیای مرکزی با موفقیت تکمیل کرد و نام خود را در فهرست شرکتهای متعهد به پرداخت مالیات در این کشور به ثبت رساند.