در یکی از حساسترین لحظات در چشمانداز ژئوپلتیک بینالمللی، دور دوم مذاکرات غیرمستقیم بین ایران و ایالات متحده در ژنو سوئیس در حالی به پایان رسید که بخشی از مسیر مذاکراتی بر سر برنامه هستهای ایران و جلوگیری از یک رویارویی نظامی میسر شده است.
نورنیوز- گروه بین الملل: در حالی که هر دو طرف از «پیشرفت مثبت» و حرکت به مرحلهای عمیقتر از نظر جزئیات فنی صحبت کردند، این دور از مذاکرات در فضای تهدیدهای متقابل و فشارهای سیاسی داخلی و خارجی برگزار شد و آن را به لحظهای سرنوشتساز تبدیل کرد که ممکن است مسیر تنشها را در ماههای آینده تعیین کند.
ژنو: پیشرفت محتاطانه به سوی جزئیات
دور دوم مذاکرات غیرمستقیم حدود سه ساعت و نیم طول کشید و در محل اقامت سفیر سلطنت عمان در ژنو برگزار شد، جایی که هیئتهای ایرانی و آمریکایی از طریق میانجی عمانی پیامهایی را رد و بدل کردند.
«عباس عراقچی»، وزیر امور خارجه ایران، گفت این دور از مذاکرات شاهد «پیشرفت خوبی در مقایسه با دور قبلی» بوده است و توضیح داد دو طرف به مجموعهای از اصول کلی راهنما دست یافتهاند که میتواند مبنای یک توافق احتمالی باشد.
عراقچی افزود: «روند مذاکرات وارد مرحله جدیدی شده است که بر اساس تهیه دو نسخه از سند توافق احتمالی است که بعدا برای بحث در مورد نقاط همگرایی و واگرایی رد و بدل خواهد شد.»
با وجود این پیشرفت، عراقچی تأکید کرد «راه هنوز طولانی است» و خاطرنشان کرد حرکت به مرحله تدوین به معنای ورود به مرحلهای پیچیدهتر و حساستر است و رسیدن به توافق نهایی «سریع نخواهد بود».
موضع آمریکا: خوشبینی مشروط
در آمریکا، مقامات اذعان کردند مذاکرات پیشرفت داشته است، اما هنوز جزئیات زیادی باید مورد بحث قرار گیرد. منابع کاخ سفید اعلام کردند طرف ایرانی ظرف دو هفته با پیشنهادهای مفصلی برای رسیدگی به شکافهای باقیمانده بازخواهد گشت. دولت ایالات متحده تأکید کرد دیپلماسی همچنان گزینه ارجح برای جلوگیری از رویارویی نظامی جدید در خاورمیانه است، در حالی که تحرکات نظامی ایالات متحده در منطقه نشان دهنده تمایل آشکار به حفظ بازدارندگی است.
خطوط قرمز ایران
تهران بارها اعلام کرده است مشارکتش در مذاکرات با حسن نیت است، اما به چندین اصل که غیرقابل مذاکره میداند، پایبند است که مهمترین آنها عبارتند از: «ادامه غنیسازی اورانیوم برای اهداف صلحآمیز بدون کنار گذاشتن قابلیتهای هستهای. لغو کامل تحریمهای ایالات متحده به عنوان پیشنیاز هرگونه توافق. محدود کردن مذاکرات فقط به موضوع هستهای، به استثنای برنامه موشکهای بالستیک و مسائل منطقهای.»
به گزارش وبگاه عراقی المطلع، همزمان رهبر معظم انقلاب، آمریکا و نیروهایش را به چالش کشید و در پاسخ به تهدیدهای دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا، مبنی بر اعزام یک ناو هواپیمابر به سمت ایران، فرمودند: «آنچه خطرناکتر از یک ناو هواپیمابر است، سلاحی است که قادر به غرق کردن آن به قعر دریا باشد. رئیس جمهور آمریکا مدام میگوید که ارتش آمریکا قویترین ارتش جهان است، اما قویترین ارتش دنیا ممکن است گاهی چنان سیلی بخورد که نتواند از جا بلند شود. ایالات متحده ۴۷ سال است که نتوانسته جمهوری اسلامی را از بین ببرد این اعتراف خوبی است... و من به او میگویم: شما (ترامپ) هم نمیتوانید این کار را انجام دهید».
در مقابل، ایالات متحده در روزهای اخیر حضور نظامی خود در منطقه را به طور قابل توجهی تقویت کرده است، اقدامی که نشان دهنده تمایل این کشور به حفظ بازدارندگی است. اقدامات آمریکا شامل استقرار بیش از پنجاه جت جنگنده پیشرفته، از جمله F-۳۵، F-۲۲ و F-۱۶، در پایگاههای خاورمیانه، علاوه بر تقویت حضور دریایی خود و افزودن یک ناو هواپیمابر به منطقه بود - پیامی مستقیم به تهران در مورد آمادگی واشنگتن برای هر سناریوی احتمالی. از طرفی در میدان نبرد، نیروهای ایرانی با استفاده از مهمات جنگی، رزمایشهای دریایی و موشکی را در تنگه هرمز انجام دادند که به عنوان پیامی مستقیم در مورد توانایی آنها برای تأثیرگذاری بر یکی از حیاتیترین گلوگاههای انرژی جهان تلقی شد.
ابعاد گستردهتر بینالمللی
با ابعاد بینالمللی گستردهتر و بازتاب جنبه ژئوپلتیکی بحران، رزمایش مرکب ایران و روسیه در دریای عمان برگزار شد.
رزمایش مرکب دریایی ایران و روسیه پس از چند روز تمرین تاکتیکی در آبهای دریای عمان و شمال اقیانوس هند، با بدرقه ناو بالگردبر «استویسکی» روسیه از سوی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در بندرعباس پایان یافت. این رزمایش که با شرکت یگانهای سطحی، پروازی و نیروهای ویژه دو کشور برگزار شد، فراتر از یک تمرین نظامی، پیامی روشن از شکلگیری یک ائتلاف دریایی جدید در برابر نظم تکقطبی بود.
همزمان کرملین آمادگی روسیه را برای پذیرش اورانیوم غنیشده مازاد ایران اعلام کرد و خواستار عدم پیشداوری در مورد نتیجه مذاکرات بین ایالات متحده و ایران در مورد برنامه هستهای شد.
کرملین تأکید کرد ولادیمیر پوتین در طول مذاکرات ژنو گزارشهای مستقیمی دریافت میکرد، اما هرگونه ارزیابی نهایی یا بحث در مورد جزئیات مربوط به مذاکرات اوکراین را زودهنگام دانست و بر لزوم انتظار برای پایان دور فعلی تأکید کرد.
«رافائل گروسی»، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در جلسات ژنو شرکت کرد و حضور خود را برای حمایت از جنبههای فنی نظارت و تأیید بسیار مهم توصیف کرد.
«بدر البوسعیدی»، وزیر امور خارجه عمان نیز گفت: «این دور با پیشرفت خوبی در جهت تعریف اهداف مشترک به پایان رسید و گامهای بعدی روشنی قبل از جلسه بعدی برداشته شد.»
محاسبات منطقهای
کشورهای منطقه با نگرانی از پیامدهای هرگونه تشدید تنش بر امنیت انرژی و ثبات منطقهای، این مذاکرات را از نزدیک زیر نظر دارند.
تنگه هرمز از اهمیت ویژهای برخوردار است، زیرا تقریباً یک چهارم تجارت دریایی نفت و یک پنجم صادرات گاز طبیعی مایع جهان از آن عبور میکند.
اسرائیل نیز به روشنی در مورد هرگونه توافقی که به برنامه موشکی ایران و نقش منطقهای آن نپردازد، ابراز تردید کرده و استدلال میکند که مضوع هستهای را نمیتوان از سایر جنبههای قدرت ایران جدا کرد.
پیشینه استراتژیک: سناریوهای موفقیت و شکست
در صورت موفقیت مذاکرات:
کاهش احتمال درگیری نظامی در خلیج فارس و خاورمیانه.
بازگشت تدریجی نفت ایران به بازارهای جهانی.
ثبات نسبی در قیمت انرژی.
کاهش فشارهای اقتصادی داخلی بر ایران.
باز شدن درها به روی مسیرهای بعدی گفتوگوی منطقهای.
در صورت شکست:
افزایش خطر حملات نظامی محدود یا درگیری مستقیم.
تسریع احتمالی برنامه هستهای ایران.
افزایش حضور نظامی ایالات متحده در منطقه.
هدف قرار گرفتن احتمالی پایگاههای ایالات متحده توسط بازیگران منطقهای متحد تهران.
خطرات اختلال در عرضه انرژی و افزایش قیمتهای جهانی.
افزایش احتمال درگیری بین ایران و اسرائیل.