وقتی نماینده ویژه آمریکا صراحتاً از «شگفتی ترامپ از مقاومت ایرانیها» سخن میگوید، در واقع ستون اصلی سناریوی فشار حداکثری فرو میریزد. این اعتراف نشان میدهد پروژه تسلیمسازی ایران نهتنها محقق نشده بلکه برآوردهای کاخ سفید را با خطای محاسباتی جدی مواجه کرده است.
نورنیوز-گروه بینالملل: استیو ویتکاف در گفتوگو با شبکه فاکس نیوز تصریح کرد که «ترامپ از مقاومت ایرانیها متعجب شده است» و از تسلیمناپذیری آنان ابراز شگفتی کرد. همین جمله کوتاه، حامل پیامی راهبردی است. اگر رئیسجمهور آمریکا از ایستادگی ایران شگفتزده شده، معنایش آن است که برآورد اولیه سیاست فشار بر پایه فرضی نادرست بنا شده بود.
سناریوی ترامپ بر این تصور استوار بود که فشار حداکثری، لشکر کشی گسترده به منطقه، تهدید نظامی و تشدید تحریمها نهایتاً ایران را به عقبنشینی وادار میکند. اکنون اعتراف نماینده ویژه او عملاً این طراحی را برملا و بیاثر بودن آن را آشکار ساخته است. وقتی معمار فشار از نتیجه نگرفتن آن سخن میگوید، در واقع پروژهای را که بر دوگانه «جنگ یا تسلیم» بنا شده بود، سوزانده است.
مذاکره برای مذاکره؛ ابزار فرسایش
در دو دهه گذشته، رویکرد غالب غرب در پرونده هستهای بر «مذاکره برای مذاکره» و خرید زمان استوار بود؛ روندی که با تحریمهای مستمر و فضاسازی تهدیدآمیز، به دنبال فرسایش اقتصادی و اجتماعی ایران طراحی شد. امروز نیز کاربرد واژگانی چون «ضربالاجل» یا «حمله محدود» در همین چارچوب قابل تحلیل است.
اما تفاوت شرایط کنونی با گذشته در آن است که تهران ضمن تأکید بر اصل مذاکره، گرفتار روندهای بیدستاورد نخواهد شد. تجربه نقض تعهدات آمریکا نشان داد که مذاکره بدون تضمین عملی، صرفاً بازتولید همان چرخه فرسایشی است. اعتراف ویتکاف نیز مؤید آن است که فشار نهتنها نتیجه نداده، بلکه محاسبات طرف مقابل را به چالش کشیده است.
حقوقی که باید ملموس باشد
راهبرد ایران بر این اصل استوار است که مذاکره ابزار تحقق حقوق است. این حقوق بر پایه پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای و همچنین برجام تثبیت شدهاند؛ از جمله حق غنیسازی، بهرهمندی از فناوری صلحآمیز هستهای و لغو تحریمها با تضمین معتبر.
مذاکرات زمانی معنا مییابد که تحقق این حقوق در افقی نزدیک و قابل دسترس باشد. اگر دستاوردها به آیندهای نامعلوم حواله شود، ادامه مسیر توجیهی ندارد. اکنون توپ در زمین آمریکاست تا نشان دهد آیا از سناریوی سوخته فشار فاصله میگیرد یا همچنان بر همان محاسبه نادرست تکیه میکند.
بازدارندگی فعال؛ مکمل دیپلماسی
اعتراف به شگفتی ترامپ از مقاومت ایران، همزمان پیام دیگری نیز دارد: فشار حداکثری نهتنها کارآمد نبوده، بلکه به تقویت انسجام داخلی و اتکای بیشتر ایران به توان بازدارندگی انجامیده است. تهران دیپلماسی را با آمادگی کامل برای هر سناریو همراه کرده و تأکید دارد هرگونه خطای محاسباتی میتواند دامنهای فراتر از تصور اولیه بیابد.
در چنین فضایی، سناریوهایی مانند «حمله محدود» بیش از آنکه ابزار امتیازگیری باشند، ریسک بیثباتی گسترده منطقهای و پیامدهای سنگین اقتصادی را در پی دارند. انتخاب پیش روی واشنگتن روشن است: تمکین به حقوق ایران و حرکت به سوی توافقی متوازن، یا اصرار بر الگویی که ناکارآمدی آن از زبان مقام ارشد آمریکایی اعلام شده است.