سفر سهروزه امانوئل مکرون به دهلی نو، صرفاً یک دیدار دوجانبه نیست؛ نشانهای از تلاش پاریس برای احیای نقش جهانی، فرار از فشارهای داخلی و بازتعریف جایگاه اروپا در نظم نوینی است که با محوریت شرق در حال تثبیت است. این سفر، تلاقی نیازهای اقتصادی فرانسه و بازیگری چندلایه هند را آشکار میکند.
نورنیوز-گروه بینالملل: در یک سوی معادله، هند قرار دارد که در شرایط تقابل فراگیر قدرتهای بزرگ، راهبرد «چندجانبهگرایی گزینشی» را دنبال میکند. دهلی نو همزمان بر همکاری با روسیه و چین در قالب بریکس و سازمان همکاری شانگهای تأکید دارد و در عین حال مناسبات خود با اروپا و آمریکا را توسعه میدهد. هدف راهبردی هند، ارتقای جایگاه جهانی و حتی دستیابی به کرسی دائم شورای امنیت است.
این سیاست چندلایه، هرچند برای هند مزیت مانور ایجاد کرده، اما هزینههایی نیز داشته است؛ از جمله فشارهای تعرفهای آمریکا در واکنش به تعاملات دهلی با مسکو و پکن. با این حال، مقامات هندی سفر مکرون را فرصتی برای تقویت پیوند با اروپا و ایجاد توازن در برابر رقبای منطقهای بهویژه پاکستان میدانند؛ کشوری که طی سالهای اخیر توافقات نظامی گستردهای با بازیگران مختلف منعقد کرده است.
در چنین فضایی، نزدیکی به فرانسه میتواند برای هند هم کارکرد اقتصادی داشته باشد و هم پیام ژئوپلیتیکی در سطح منطقهای و جهانی مخابره کند.
مکرون؛ جستوجوی خروج از بنبست داخلی و اروپایی
در سوی دیگر، مکرون قرار دارد که با چالشهای اقتصادی داخلی، کاهش مقبولیت اجتماعی و محدودیت نقشآفرینی در اروپا مواجه است. تحولات مرتبط با جنگ اوکراین و حذف نسبی فرانسه از برخی روندهای دیپلماتیک، ضرورت بازتعریف جایگاه بینالمللی پاریس را دوچندان کرده است.
مکرون تلاش دارد با تنوعبخشی به سیاست خارجی، از جمله تقویت مناسبات با چین، هند و حتی اعلام آمادگی برای گفتوگو با روسیه، تصویر یک بازیگر مستقل را بازسازی کند. این تلاش، علاوه بر اهداف خارجی، کارکرد مصرف داخلی نیز دارد؛ نمایش فاصلهگیری نسبی از آمریکا و القای ظرفیت استقلال راهبردی فرانسه.
اما پرسش اساسی آن است که آیا این تحرکات، صرفاً تاکتیکی و مقطعی است یا نشانهای از چرخش عمیق در سیاست خارجی فرانسه؟ پاسخ به این پرسش، به میزان آمادگی پاریس برای پرداخت هزینههای استقلال از واشنگتن بستگی دارد.
رافائل؛ اقتصاد تسلیحاتی در خدمت ژئوپلیتیک
یکی از محورهای کلیدی این سفر، بعد نظامی–تجاری آن است. گزارشها از احتمال قرارداد فروش بیش از ۱۰۰ فروند جنگنده رافائل میان هند و شرکت فرانسوی داسو اوییشن حکایت دارد؛ قراردادی که میتواند بزرگترین معامله خارجی این جنگندهها باشد.
چنین قراردادی، افزون بر تقویت صنعت دفاعی فرانسه، به مکرون امکان میدهد در قامت «تاجر تسلیحات» ظاهر شود و از مسیر همکاری نظامی، پیوندهای راهبردی با دهلی نو ایجاد کند. از منظر پاریس، این همکاری میتواند ابزار فشاری غیرمستقیم بر روسیه نیز باشد؛ هرچند با توجه به تداوم روابط اقتصادی هند با مسکو، تحقق این هدف چندان ساده به نظر نمیرسد.
در عین حال، ورود فرانسه از دریچه نظامی به هند، نشاندهنده آن است که اقتصاد دفاعی همچنان یکی از پیشرانهای اصلی دیپلماسی قدرتهای اروپایی است.
اروپا و پذیرش واقعیت نظم نوین
فراتر از ابعاد دوجانبه، سفر مکرون را باید در چارچوب تحولات گستردهتر اروپا تحلیل کرد. نشانههای متعددی از بازنگری اروپاییها در رویکرد یکجانبهگرایانه و تبعیت کامل از آمریکا مشاهده میشود. سفر مقامات اروپایی به چین و هند و اذعان به اشتباهات گذشته در قبال کشورهای بریکس، گواهی بر این چرخش است.
اروپا که سالها خود را در چارچوب نظم غربمحور تعریف میکرد، اکنون با واقعیت قدرتیابی شرق مواجه شده و ناگزیر به تعامل فعال با آن است. با این حال، ضعف ساختاری، وابستگی امنیتی به آمریکا و چالشهای اقتصادی داخلی، مانع از آن میشود که این قاره در کوتاهمدت به یک بازیگر کاملاً مستقل تبدیل شود.
در نتیجه، سفر مکرون به هند را میتوان نماد «تمکین تدریجی» اروپا به نظم نوینی دانست که در آن، شرق نه یک حاشیه، بلکه یکی از کانونهای اصلی قدرت جهانی است.