زمستان 1404 نشان داد وعده کاهش آلودگی و پرهیز از سوختهای کثیف در نیروگاهها، تنها روی کاغذ ماند؛ وزارت نیرو با مازوتسوزی بیسابقه، سلامت عمومی و محیط زیست را فدای تأمین موقت برق کرد.
نورنیوز-گروه اقتصادی: وزارت نیرو در ابتدای کار وعده کاهش آلایندهها و محدودیت مصرف سوختهای سنگین داده بود، اما واقعیت زمستان ۱۴۰۴ خلاف این وعدهها را نشان داد. مصرف مازوت در نیروگاههای حرارتی کشور جهش ۱۳۸ درصدی داشت و آلودگی هوای کلانشهرها به سطوح بحرانی رسید. این تصمیم، نه تنها بحران محیط زیست، بلکه هزینههای اقتصادی و فشار بر زیرساختها را افزایش داد و نشان داد مدیریت وزارت نیرو در شرایط ناترازی سوخت، به راهحلهای موقت و پرهزینه روی آورده است.
جهش بیسابقه مصرف مازوت
در نیمه اول آذر ۱۴۰۴، مصرف مازوت از ۳۷ میلیون لیتر روزانه به رکورد ۸۸ میلیون لیتر رسید؛ افزایش چشمگیری که با اوج آلودگی هوا همزمان شد. این نوسان روزانه، از کمترین مقدار ۳۷ میلیون لیتر در روز هفتم تا بیش از دو برابر آن در روز دوازدهم، نشاندهنده فشار شدید بر نیروگاهها برای جبران کمبود گاز است. معاون راهبری تولید شرکت برق حرارتی اعلام کرد حداکثر ظرفیت مازوتسوزی همزمان تنها ۴۰ تا ۴۳ میلیون لیتر بود، اما در عمل این ظرفیت دو برابر شد.
این جهش مستقیم با ناترازی گاز خانگی مرتبط بود؛ مصرف گاز خانگی به ۶۷۲ میلیون مترمکعب رسید و سهم تحویلی به نیروگاهها کاهش یافت. مازوت به سوخت اصلی جبران کمبود گاز تبدیل شد و حتی با وجود اعتراض کارشناسان و هشدار سازمان حفاظت محیط زیست، نیروگاهها مجبور به ادامه مصرف سوخت سنگین شدند.
نقش وزارت نیرو در بحران محیط زیست
عباس علیآبادی، وزیر نیرو، بارها تأکید کرده بود که «مازوت گران است و ترجیح میدهیم نسوزانیم»، اما زمستان ۱۴۰۴ خلاف این ادعا را نشان داد. مازوتسوزی مستقیماً به افزایش ۴۰ درصدی ذرات PM۲.۵ در کلانشهرها انجامید و تهران بارها در رتبه آلودهترین شهرهای جهان قرار گرفت. سازمان حفاظت محیط زیست رسماً مخالفت خود را اعلام کرد، اما وزارت نیرو اولویت را به تأمین برق گذاشت.
نتیجه این سیاست، علاوه بر افزایش بیماریهای تنفسی، فشار مالی بر سیستم درمان کشور بود. هزینههای درمانی ناشی از آلودگی هوا میلیاردها تومان بر دوش دولت و مردم گذاشت و نشان داد تصمیمهای کوتاهمدت، اثر بلندمدت مخربی بر سلامت عمومی دارند.
هزینههای اقتصادی و تجهیزات نیروگاهی
اگرچه مازوت ارزانتر به نظر میرسد، اما هزینههای جانبی آن (آلودگی، تعمیر تجهیزات نیروگاهی به دلیل سولفور بالا و خسارت سلامت عمومی) چندین برابر است. گزارش خبرگزاری مهر نشان میدهد هر سال مصرف مازوت افزایش مییابد اما هزینههای جانبی تصاعدی رشد میکند. سرمایهگذاری در گازرسانی یا انرژیهای تجدیدپذیر میتوانست این چرخه پرهزینه را بشکند، اما وزارت نیرو همچنان به سوخت مایع وابسته ماند.
کارشناسان انرژی سیاست مازوتسوزی را «مدیریت بحران کوتاهمدت» خواندهاند که مشکلات بلندمدت را تشدید میکند. ذخیرهسازی بهتر سوخت نسبت به سال گذشته، مانع از ادامه بحران نشد و نشان داد که ناترازی گاز و نبود سرمایهگذاری کافی در زیرساختها، مشکلات ساختاری را حل نکرده است.
نیروگاهها زیر فشار؛ ظرفیت در حد بحران
۱۵ نیروگاه اصلی، از جمله منتظری اصفهان، شهید رجایی، شازند، رامین اهواز و بندرعباس، بیشترین سهم را در مازوتسوزی داشتند. این نیروگاهها مجبور به افزایش مصرف مازوت فراتر از ظرفیت اعلامشده شدند تا برق مورد نیاز شبکه تأمین شود. این فشار نه تنها امنیت انرژی را تهدید کرد، بلکه خسارتهای زیستمحیطی و اقتصادی عظیمی بر کشور تحمیل کرد.
این واقعیتها نشان میدهد وزارت نیرو در دولت پزشکیان، علیرغم وعده کاهش آلودگی، سلامت عمومی و محیط زیست را قربانی تأمین موقت برق کرده است. بدون تغییر اساسی در سیاست سوخت و اصلاح زیرساختها، زمستانهای آینده نیز شاهد تکرار این بحران خواهیم بود.