ناشران دانشگاهی با برگزاری سیزدهمین نمایشگاه تخصصی کتاب و دریافت یارانه دولتی، از امتیازی برخوردارند که ناشران عمومی، آموزشی و کودک و نوجوان از آن بیبهره ماندهاند؛ موضوعی که به افزایش قیمت کتابهای دانشگاهی نیز منجر شده است.
نورنیوز-گروه فرهنگی: در حالی که ناشران دانشگاهی سیزدهمین دوره نمایشگاه تخصصی کتاب دانشگاهی را برگزار میکنند و از یارانه دولتی بهرهمند میشوند، ناشران عمومی، آموزشی و کودک و نوجوان تنها به حضور در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران بسنده کردهاند.
نمایشگاههای کتاب در ایران، با وجود مزایایی که برای مخاطبان و ناشران دارند، آسیبهایی را نیز به همراه میآورند. نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران بهعنوان بزرگترین رویداد نشر کشور، محل حضور اغلب ناشران است و با فروش گسترده، نقدینگی قابلتوجهی را برای آنها ایجاد میکند؛ موضوعی که در مقابل، باعث کاهش فروش کتابفروشان پیش و پس از نمایشگاه میشود. هرچند در سالهای گذشته امکان حضور کتابفروشان در بخش مجازی نمایشگاه فراهم شده بود، اما این روند در آخرین دوره متوقف شد و کتابفروشان بار دیگر متحمل آسیب شدند.
نمایشگاههای استانی؛ فروشگاه کتاب یا رویداد فرهنگی؟
نمایشگاههای استانی کتاب که در ابعاد کوچکتر برگزار میشوند، با چالشهایی مانند عرضه کتابهای کپیبرداریشده و نبود فروشندگان متخصص مواجهاند. نبود ارتباط حرفهای میان مخاطب و فروشنده باعث شده این نمایشگاهها بیش از آنکه رویدادی فرهنگی باشند، به فروشگاههایی موقت برای عرضه کالاهای فرهنگی تبدیل شوند. این مشکل حتی در مواردی، هرچند محدودتر، در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران نیز مشاهده میشود.
علاوه بر این، برخی سازمانها و نهادها در مناسبتهایی مانند هفته کتاب، نمایشگاههای کوچک کتاب برگزار میکنند. اگرچه هدف آنها ترویج کتابخوانی است، اما به گفته کارشناسان، بخشی از کتابهای عرضهشده در این رویدادها نیز کپیبرداریشدهاند.
افزایش قیمت کتابهای دانشگاهی در نتیجه دو نمایشگاه سالانه
نمایشگاههای تخصصی کتاب، از جمله نمایشگاه کتاب دانشگاهی که قرار است در ۱۰ روز پایانی دیماه سیزدهمین دوره آن برگزار شود، اگرچه دسترسی دانشجویان به منابع دانشگاهی را تسهیل میکند، اما پیامدهایی نیز دارد. یارانه ۲۰ درصدی در نظر گرفتهشده برای تخفیف کتاب، تنها به ناشران دانشگاهی تعلق میگیرد و ناشران عمومی، کودک و نوجوان و آموزشی از آن محروم هستند.
ارگانها و نهادهایی که برای تجهیز کتابخانههای خود اقدام میکنند، یکبار در اردیبهشتماه از یارانه نمایشگاه بینالمللی کتاب استفاده کردهاند و برای دومین بار میتوانند در نمایشگاه تخصصی دیماه نیز با یارانه دولتی کتاب تهیه کنند؛ امکانی که تنها در اختیار ناشران دانشگاهی قرار دارد.
از سوی دیگر، برگزاری دو نمایشگاه در سال میتواند به افزایش قیمت کتابهای دانشگاهی منجر شود؛ زیرا ناشران پیش از هر نمایشگاه، با تجدید چاپ آثار قبلی و آمادهسازی تازههای نشر، قیمتگذاری را بهگونهای انجام میدهند که تخفیف نمایشگاهی در آن لحاظ شده باشد. در نتیجه، آمادهسازی دوباره برای نمایشگاه دوم، به معنای افزایش مجدد قیمت کتابهاست.
چرا سایر ناشران نمایشگاه تخصصی ندارند؟
پرسش مهم این است که چرا تاکنون ناشران عمومی، کودک و نوجوان و آموزشی اقدام به برگزاری نمایشگاه تخصصی نکردهاند. انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان، انجمن فرهنگی ناشران آموزشی و همچنین اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران، همگی ظرفیت لازم برای برگزاری چنین رویدادهایی را دارند، اما تاکنون اقدامی در این زمینه صورت نگرفته است.
نگاه بیرونی به حوزه نشر ممکن است پیچیدگیها و ظرافتهای لازم برای مدیریت عادلانه این زنجیره را نادیده بگیرد، در حالی که نشر از حلقههایی بههمپیوسته تشکیل شده و هر تصمیم، میتواند بر کل این چرخه تأثیرگذار باشد.